Το Ποτάμι του Ουρανού

Αγαπητοί φίλοι, κοιτάζοντας αυτή τη φωτογραφία ήρθε στον νου μου ένα κείμενο του Λευκάδιου Χερν από το Κοττό που μιλάει για τις πυγολαμπίδες και για το μεγαλειώδες θέαμα της μάχης των πυγολαμπίδων που έκανε τον ποταμό Ούτζι να μοιάζει με τον Γαλαξία.

Hotaru Ika (firefly squids), Japan
Photo from "Bright Side"

[...] Σήμερα o τόπος που φημίζεται πιο πολύ για τις πυγολαμπίδες του βρίσκεται κοντά στο Ούτζι, στο Γιαμασιρό. Το Ούτζι, μια όμορφη μικρή πόλη στη μέση της ονομαστής τεϊοπαραγωγού περιοχής, βρίσκεται πάνω στον Ουτζιγκάουα και όσο γνωστό είναι για το τσάι του, άλλο τόσο φημίζεται για τις πυγολαμπίδες του. Κάθε καλοκαίρι τα τρένα με έκτακτα δρομολόγια από το Κυότο και την Όσακα μεταφέρουν χιλιάδες επισκέπτες, που πηγαίνουν στο Ούτζι για να δουν τις πυγολαμπίδες.

Αλλά μόνο από ένα συγκεκριμένο σημείο στο ποτάμι, που απέχει κάμποσα χιλιόμετρα από την πόλη, μπορεί κανείς να θαυμάσει το μεγαλειώδες θέαμα, το χοτάρου-κάσσεν ή «μάχη των πυγολαμπίδων». Το ποτάμι στριφογυρίζει ανάμεσα στους κατάφυτους λόφους και μυριάδες πυγολαμπίδες χιμάνε από τις δύο όχθες για να συναντηθούν και να σφιχταγκαλιαστούν πάνω από το νερό. Στιγμές στιγμές μαζεύονται τόσες πολλές, που σχηματίζουν κάτι που στο μάτι φαίνεται σαν φωτεινό σύννεφο ή σαν γιγάντια μπάλα από σπίθες. Το σύννεφο σκορπίζεται γρήγορα ή η μπάλα πέφτει και σπάζει πάνω στην επιφάνεια του νερού και οι πεσμένες πυγολαμπίδες λάμποντας παρασέρνονται μακριά· γρήγορα όμως ένα καινούργιο σμήνος συγκεντρώνεται στο ίδιο σημείο. Οι άνθρωποι περιμένουν όλη τη νύχτα στο ποτάμι μέσα στις βάρκες, για να δουν το φαινόμενο. Αφού γίνει το χοτάρου-κάσσεν, ο Ουτζιγκάουα σκεπασμένος με τα έντομα που στροβιλίζονται λάμποντας ακόμα, λέγεται ότι μοιάζει με τον Γαλαξία, τον οποίο οι Ιάπωνες αποκαλούν πιο ποιητικά Ποτάμι του Ουρανού. 

Ίσως ένα τέτοιο θέαμα να παρακολούθησε η μεγάλη ποιήτρια Τσιγιό από το Κάγκα, προτού γράψει:

Κάουα μπακαρί,

Γιαμί ουά ναγκαρετέ;

Χοτάρου κανά!

Είναι μονάχα το ποτάμι ή μήπως είναι το σκοτάδι το ίδιο που το παρασέρνουν τα νερά; Ω, οι πυγολαμπίδες! [...]

Από το Κοττό, κεφ. «Πυγολαμπίδες»

Copyright© Τέτη Σώλου, 2014

All rights reserved

Ο τραγουδιστής του καλοκαιριού

Το ελληνικό καλοκαίρι είναι συνδεδεμένο με το τερέτισμα, το ερωτικό τραγούδι των τζιτζικιών. Αυτά τα παράξενα πλάσματα της φύσης είχαν μαγέψει τους Έλληνες και τους Ιάπωνες του παλιού καιρού. Αφού περάσουν 17 ολόκληρα χρόνια μέσα στη γη σαν νύμφες, εμφανίζονται στο φως του καλοκαιριού, τραγουδάνε για να προσελκύσουν το ταίρι τους, γεννάν και ύστερα από τη σύντομη ζωή τους πέφτουν νεκρά στο χώμα.

Η φιλοσοφία της Ανατολής βλέπει μια μυστηριακή σχέση ανάμεσα στα έντομα και στα πνεύματα.  Ο Λευκάδιος Χερν στο δοκίμιό του για τα γκάκι, που περιλαμβάνεται στο βιβλίο Κοττό, αναφέρει πολλά και θαυμαστά για τα έντομα. Τα λεπτεπίλεπτα όργανά τους δίνουν πληροφορίες στον εγκέφαλο τους για πράγματα άγνωστα στις ανθρώπινες αισθήσεις, όπως ορατότητα του μαγνητισμού, οσμή του φωτός, γεύση του ήχου.

Τελειώνοντας το δοκίμιό του γράφει:

[...] Εδώ που τα λέμε δεν έχω καταφέρει να πείσω τον εαυτό μου ότι είναι στ’ αλήθεια ανυπολόγιστο προνόμιο να ξαναγεννηθώ σαν ανθρώπινη ύπαρξη. 

Σκέφτομαι όμως ότι πιο πολύ θα μου άρεσε να είμαι ένας τζίτζικας –ένας μεγάλος, τεμπέλης τζίτζικας, που χουζουρεύει στα ανεμοδαρμένα δέντρα, πίνει δροσοσταλίδες και τραγουδάει από το χάραμα μέχρι το σούρουπο. Βέβαια θα συναντούσα κινδύνους –κινδύνους από γεράκια, κουρούνες και σπουργίτια, κινδύνους από αρπακτικά έντομα, κινδύνους από μπαμπού που άτακτα αγόρια άλειψαν με ιξό. Αλλά σε κάθε κατάσταση ύπαρξης υπάρχουν κίνδυνοι και σε πείσμα αυτών των κινδύνων, φαντάζομαι ότι ο Ανακρέων εξέφρασε κάτι παραπάνω από την αλήθεια στο εγκώμιό του προς τον τζίτζικα: «Ω, εσύ γέννημα της γης, που αγαπάς το τραγούδι, ελεύθερε από πόνους, που έχεις σάρκα χωρίς αίμα, εσύ είσαι σχεδόν ίσος με τους θεούς!». [...]

Στο Shadowings ο Λευκάδιος αφιερώνει ένα ολόκληρο κεφάλαιο στα τζιτζίκια. Ανατρέχει στην αρχαία ελληνική γραμματεία και βρίσκει ότι οι ιαπωνικοί στίχοι για τα μελωδικά έντομα είναι εφάμιλλοι. Μας πληροφορεί ωστόσο ότι οι Ιάπωνες ποιητές εξυμνούν το νυχτερινό τραγούδι των τριζονιών παρά των τζιτζικιών.

[...] Υπάρχουν αναρίθμητα ποιήματα για τα τζιτζίκια, αλλά πολύ λίγα είναι εκείνα που εγκωμιάζουν το τραγούδι τους. Βέβαια τα τζιτζίκια που γνωρίζουν οι Έλληνες είναι διαφορετικά. Υπάρχουν μερικές ποικιλίες που είναι πραγματικά μουσικές, αλλά στην πλειοψηφία τους τα τζιτζίκια είναι αφάνταστα θορυβώδη, τόσο θορυβώδη που τα τερετίσματά τους θεωρούνται μία από τις μεγάλες δοκιμασίες μία από τις μάστιγες του καλοκαιριού. [...]

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Ολόκληρη η ωδή «Εἰς τέττιγα» (που αποδίδεται στον Ανακρέοντα, αλλά πιθανόν γράφτηκε από Ρωμαίους μιμητές του) από την οποία ο Λευκάδιος Χερν παρέθεσε τους τέσσερις τελευταίους στίχους και η μετάφρασή της, περιλαμβάνονται στις Σημειώσεις της Μεταφράστριας στο Κοττό και έχουν ως εξής:

Εἰς τέττιγα

Μακαρίζομέν σε, τέττιξ,

ὅτι δενδρέων ἐπ’ ἄκρων

ὀλίγην δρόσον πεπωκώς,

βασιλεὺς ὅπως, ἀείδεις.

Σὰ γάρ ἐστι κεῖνα πάντα,

ὁπόσα βλέπεις ἐν ἀγροῖς,

κὀπόσα φέρουσιν ὧραι.

Σὺ δὲ φίλτατος γεωργοῖς,

σὺ δὲ τίμιος βροτοῖσι,

θέρεος γλυκὺς προφήτης.

Φιλέουσι μέν σε Μοῦσαι,

φιλέει δὲ Φοῖβος αὐτός,

λιγυρὴν δ’ ἔδωκεν οἴμην.

Τὸ δὲ γῆρας οὔ σε τείρει,

σοφέ, γηγενές, φίλυμνε,

ἀπαθές, ἀναιμόσαρκε·

σχεδὸν εἶ θεοῖς ὅμοιος.

Σε μακαρίζουμε, τζίτζικα, που πίνεις λίγη δροσιά και μετά τραγουδάς σαν βασιλιάς στα κλαριά των δέντρων. Γιατί δικά σου είναι όλα όσα βλέπεις στους αγρούς και όσα φέρνουν οι εποχές. Αγαπητός στους γεωργούς, πολύτιμος στους ανθρώπους, είσαι προφήτης του καλοκαιριού γλυκύς. Οι Μούσες σε αγαπούν και ο ίδιος ο Φοίβος που σου έδωσε το μελωδικό τραγούδι. Τα γηρατειά δεν σε καταβάλουν, σοφέ, γέννημα της γης, λάτρη του τραγουδιού, ελεύθερε από πόνους, εσύ που έχεις σάρκα χωρίς αίμα, είσαι σχεδόν όμοιος με τους θεούς.

Ο Λευκάδιος και οι πυγολαμπίδες

Βρίσκομαι στη Λευκάδα εδώ και αρκετές μέρες για μια σειρά παρουσιάσεων στα Γυμνάσια και Λύκεια του νησιού με θέμα το επάγγελμα του σκιτσογράφου. Οι παρουσιάσεις τελείωσαν με επιτυχία κι εγώ ανακαλύπτω λόγους για να παρατείνω την παραμονή μου στο υπέροχο νησί. Έτσι είχα τη χαρά να γιορτάσω τον ερχομό του Μάη με τους Λευκαδίτες φίλους στον καταπράσινο τόπο και στην καταγάλανη θάλασσα.

Τα παλιά χρόνια οι Λευκαδίτες πήγαιναν να πιάσουν τον Μάη στο Κουζούμπελι ή Γκζούμπελι, (παραφθορά του παλιού ονόματος της περιοχής Κουζούμ μπεη), με τα πανύψηλα πυκνά δέντρα και τις πολλές πυγολαμπίδες. Όμως, ο δημόσιος φωτισμός, τα φώτα των καταστημάτων και των αυτοκινήτων έχουν διώξει τις πυγολαμπίδες από τα μέρη όπου άλλοτε αφθονούσαν και σπάνια τις συναντάει κανείς πια. 

Το βράδυ της Πρωτομαγιάς είδα ξαφνικά στον ήσυχο κήπο ένα χαρούμενο πρασινωπό φως. Μια πυγολαμπίδα! Είχα να δω από παιδί. 

Το μυαλό μου πήγε στον Λευκάδιο Χερν που τόσο όμορφα έχει γράψει για τις πυγολαμπίδες στο «Κοττό». Διαλέγω μια παράγραφο όπου μιλάει για το χοταρού-κασσέν, τη μάχη των πυγολαμπίδων, ένα θέαμα που προσήλκυει επισκέπτες απ' όλη τη χώρα.

«Σήμερα τόπος που φημίζεται πιο πολύ για τις πυγολαμπίδες του βρίσκεται κοντά στο Ούτζι, στο Γιαμασιρό. Το Ούτζι, μια όμορφη μικρή πόλη στη μέση της ονομαστής τεϊοπαραγωγού περιοχής, βρίσκεται πάνω στον Ουτζιγκάουα και όσο γνωστό είναι για το τσάι του, άλλο τόσο φημίζεται για τις πυγολαμπίδες του. Κάθε καλοκαίρι τα τρένα με έκτακτα δρομολόγια από το Κυότο και την Όσακα μεταφέρουν χιλιάδες επισκέπτες, που πηγαίνουν στο Ούτζι για να δουν τις πυγολαμπίδες. Αλλά μόνο από ένα συγκεκριμένο σημείο στο ποτάμι, που απέχει κάμποσα χιλιόμετρα από την πόλη, μπορεί κανείς να θαυμάσει το μεγαλειώδες θέαμα, το χοτάρου-κάσσεν ή «μάχη των πυγολαμπίδων». Το ποτάμι στριφογυρίζει ανάμεσα στους κατάφυτους λόφους και μυριάδες πυγολαμπίδες χιμάνε από τις δύο όχθες για να συναντηθούν και να σφιχταγκαλιαστούν πάνω από το νερό. Στιγμές στιγμές μαζεύονται τόσες πολλές, που σχηματίζουν κάτι που στο μάτι φαίνεται σαν φωτεινό σύννεφο ή σαν γιγάντια μπάλα από σπίθες. Το σύννεφο σκορπίζεται γρήγορα ή η μπάλα πέφτει και σπάζει πάνω στην επιφάνεια του νερού και οι πεσμένες πυγολαμπίδες λάμποντας παρασέρνονται μακριά· γρήγορα όμως ένα καινούργιο σμήνος συγκεντρώνεται στο ίδιο σημείο. Οι άνθρωποι περιμένουν όλη τη νύχτα στο ποτάμι μέσα στις βάρκες, για να δουν το φαινόμενο. Αφού γίνει το χοτάρου-κάσσεν, ο Ουτζιγκάουα σκεπασμένος με τα έντομα που στροβιλίζονται λάμποντας ακόμα, λέγεται ότι μοιάζει με τον Γαλαξία, τον οποίο οι Ιάπωνες αποκαλούν πιο ποιητικά Ποτάμι του Ουρανού. Ίσως ένα τέτοιο θέαμα να παρακολούθησε η μεγάλη ποιήτρια Τσιγιό από το Κάγκα, προτού γράψει:

Κάουα μπακαρί,

Γιαμί ουά ναγκαρετέ;

Χοτάρου κανά!

Είναι μονάχα το ποτάμι ή μήπως είναι το σκοτάδι το ίδιο που το παρασέρνουν τα νερά; Ω, οι πυγολαμπίδες!»

Ο οικοδεσπότης που παρέθετε δείπνο ή κάποια άλλη βραδινή ψυχαγωγία στη διάρκεια του καλοκαιριού, προμηθευόταν μεγάλη ποσότητα πυγολαμπίδων, τις οποίες απελευθέρωνε το βράδυ στον κήπο για ν' απολαύσουν οι καλεσμένοι του το σπινθηροβόλο θέαμα. Οι καλεσμένοι μπορούσαν, αν ήθελαν, να πιάσουν πυγολαμπίδες και να τις βάλουν στα ειδικά κλουβάκια για έντομα.

8 Μαρτίου Ημέρα της Γυναίκας

Μεταφράζοντας και διαβάζοντας το «Κοττό», όσο κι αν δεν θέλω να ξεχωρίσω κανένα κομμάτι του, πρέπει να παραδεχτώ ότι το «Ημερολόγιο μιας Γυναίκας» με συγκινεί ιδιαίτερα.

Είναι το ημερολόγιο μιας απλής γυναίκας του Τόκυο, που παντρεύτηκε λίγο πριν τα τριάντα της, και καταγράφει την έγγαμη ζωή της, τις χαρές και τις λύπες, τις σκέψεις και τα συναισθήματά της. Το ημερολόγιο παραχώρησε κάποιος φίλος στον Λευκάδιο Χερν, για να μεταφράσει όσα τμήματα έκρινε πως άξιζε να εκδοθούν. Ο Λευκάδιος επωφελήθηκε από τη μοναδική ευκαιρία να παρουσιάσει στους αναγνώστες της Δύσης την απλή, καθημερινή γυναίκα της Ιαπωνίας. Χειρίζεται το θέμα του Ημερολογίου με ευγένεια και λεπτότητα και με τον θαυμασμό και την αγάπη που τρέφει για τις γυναίκες της Ιαπωνίας.

Ο δυτικός αναγνώστης μπορεί να απορήσει γιατί μια γυναίκα απορροφημένη από τον συνεχή αγώνα για την επιβίωση  μπήκε στον κόπο να γράψει κάτι που προφανώς ποτέ της δεν είχε την πρόθεση να διαβαστεί. Οι Ιάπωνες, όπως εξηγεί ο Λευκάδιος Χερν, διδάσκονται πως η λογοτεχνική σύνθεση είναι το καλύτερο φάρμακο για τη θλίψη. Ακόμα και ανάμεσα στις πολύ φτωχές τάξεις, γράφονται ποίηματα για όλες τις περιστάσεις, χαρούμενες ή τις θλιβερές.

Δεν θέλω να χαλάσω την ομορφιά της πρώτης ανάγνωσης του Ημερολογίου, γι' αυτό παραθέτω την τελευταία παράγραφο των σχολίων του Λευκάδιου πάνω στο ημερολόγιο, που δείχνει τον βαθύ θαυμασμό που είχε για τη Γυναίκα:

[...] Για μένα η μεγαλύτερη σπουδαιότητα αυτής της ταπεινής εκμυστήρευσης της πάλης και της αποτυχίας είναι ότι δεν εκφράζει τίποτα το εξαιρετικό, αλλά κάτι τόσο κοινό στην ιαπωνική ζωή όσο ο καθαρός αέρας και η λιακάδα. Η γενναία απόφαση της γυναίκας να κερδίσει τη στοργή με την υπακοή και την άψογη εκτέλεση του καθήκοντός της, η ευγνωμοσύνη της για κάθε μικρή εξυπηρέτηση, η παιδική ευλάβειά της, η ύψιστη ανιδιοτέλειά της, η βουδιστική ερμηνεία του πόνου ως ποινής για κάποιο λάθος που διαπράχθηκε σε προηγούμενη ζωή, οι προσπάθειές της να γράψει ποίηση, ενώ η καρδιά της κόντευε να σπάσει, όλα αυτά τα βρίσκω συγκινητικά –παραπάνω από συγκινητικά Αλλά δεν τα βρίσκω εξαιρετικά. Τα χαρακτηριστικά που αποκαλύπτονται είναι συνηθισμένα –συνηθισμένα για το φρόνημα των γυναικών του λαού.
Ίσως να μην είναι πολλές οι Ιαπωνίδες από την ίδια χαμηλή τάξη, που μπορούν να εκφράσουν τη χαρά τους και τον πόνο τους γράφοντας τόσο ανεπιτήδευτα και συγκινητικά, αλλά υπάρχουν εκατομμύρια τέτοιες γυναίκες, που έχουν κληρονομήσει από γενεές γενεών αδιαπραγμάτευτης πίστης, την ίδια αντίληψη: η ζωή είναι εξ ίσου χρέος και ικανότητα για ανιδιοτελή αγάπη.

Λευκάδιος και Σέτσου

Κανείς άλλος συγγραφέας δεν ύμνησε την ομορφιά των γυναικών της Ιαπωνίας όσο ο Λευκάδιος Χερν. Η σύζυγός του τού έδωσε το κλειδί με το οποίο άνοιξε την πόρτα της εσωτερικής ομορφιάς της ιαπωνικής ζωής. Κι αυτό το κλειδί δεν ήταν άλλο από την αγάπη.
[...] η λάμψη της αρχαίας ελπίδας –και κάτι από αυτή την ελπίδα εκπληρώθηκε σε πολλές καρδιές με την απλή ομορφιά της ζωής που δεν ζητάει τίποτα για τον εαυτό της και με τη γλυκύτητα της Γυναίκας[...], γράφει στο «Χόραϊ» του Καϊντάν.

Το Ημερολόγιο μιας Γυναίκας

περιλαμβάνεται στο «Κοττό»

Μετάφραση: Τέτη Σώλου

Έκδοση: Ταμείο Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς, 2014

Αποκλειστική διάθεση: Βιβλιοπωλείο Λεμόνι

Κοττό, Ιαπωνικό Μωσαϊκό και Καϊντάν του Λευκάδιου Χερν στα ελληνικά

Έτοιμο το Ιαπωνικό Μωσαϊκό! Έτοιμο και το Καϊντάν! Μαζί με το Κοττό, που προηγήθηκε εδώ και λίγες εβδομάδες, ολοκληρώθηκε το πρώτο μέρος της σειράς «Λευκάδιος Χερν» με τα τρία βιβλία του Λευκάδιου Χερν στα ελληνικά, στην ολοκληρωμένη μορφή τους, ακριβώς όπως στην πρώτη έκδοση που είδε και ενέκρινε ο συγγραφέας. Κυκλοφορούν φέτος, το 2014, που είναι η επέτειος των 110 χρόνων από τον θάνατό του και των 150 χρόνων από την Ένωση των Νησιών του Ιονίου με την Ελλάδα και καλωσορίζουν τον Λευκάδιο που επιστρέφει στη μητρική γη.

Όταν πήρα τα πρώτα βιβλία στα χέρια μου, τα πήγα κατευθείαν στον αγαπητό μου κ. Τάκη Ευσταθίου, στον άνθρωπο στο οποίου το όραμα, την πρωτοβουλία και τις προσπάθειες οφείλεται το Open Mind of Lafcadio Hearn, που διατηρεί και διαδίδει το έργο και το πνεύμα του Λευκάδιου Χερν παγκόσμια. Χωρίς λόγια και με πολλή συγκίνηση τοποθέτησε δίπλα στα καινούργια βιβλία του 2014 τις πρώτες εκδόσεις των ίδιων έργων που έχει στην πλούσια συλλογή του και τα φωτογράφισε. 

Εγώ, φωτογράφισα τα τρία βιβλία του Λευκάδιου Χερν πάνω στο ξύλινο γραφείο που δουλεύτηκαν οι μεταφράσεις μαζί με το μικρό γλυπτό του Μασάκι Νόντα, που βρίσκεται πάντα δίπλα μου.  

Καθένα απ' αυτά τα βιβλία είναι δεκαοχτώ μήνες δουλειάς που γινόταν χωρίς την ελπίδα ότι τα βιβλία θα εκδοθούν. Οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι που είχα προσεγγίσει στην αρχή, θεωρούσαν τον Χερν αντιεμπορικό. Αργότερα η οικονομική κρίση τους έκανε ακόμα πιο επιφυλακτικούς. Στην Αυστραλία, όμως, το «Ταμείο Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς» και ο George C. Poulos είχαν όραμα να φτάσει ο μεγάλος συγγραφέας στους Έλληνες της Ελλάδας και της Διασποράς. 

Ίσως έπρεπε να το είχα σκεφτεί ότι η ίδια πολυπολιτισμικότητα που χαρακτήριζε τον Χερν και την έκδοση των έργων του (τα βιβλία που έγραφε στην Ιαπωνία εκδίδονταν στην Αμερική), θα χαρακτήριζε και την έκδοση των ελληνικών μεταφράσεών του. 

Συμπτώσεις ίσως. Ο Ντένης Τζαννάτος, δημοσιογράφος και γελοιογράφος, που έκανε τις διορθώσεις των βιβλίων και ο Ηλίας Ταμπακέας, σκιτσογράφος και δάσκαλος σκίτσου, που έκανε την επιμέλεια και παραβολή αγγλικού–ελληνικού κειμένου έχουν ισχυρούς δεσμούς εκτός Ελλάδας.

Κοιτάζω τα βιβλία, τα καμαρώνω, τα αγγίζω, τα ξεφυλλίζω, τα μυρίζω κι αναρωτιέμαι αν είναι αλήθεια ή μια δυνατή ανάμνηση ή μήπως ένα ζωντανό όνειρο. Αναθυμάμαι τα λόγια του Λευκάδιου στη σύζυγό του το πρωινό της μέρας του θανάτου του:

«Έκανα ένα μακρύ μακρύ ταξίδι χτες τη νύχτα. Αλλά τώρα να 'μαι που καπνίζω στη βιβλιοθήκη του σπιτιού μας στο Νίσι Όκουμπο. Στ’ αλήθεια η ζωή και ο κόσμος είναι παράξενα. Έκανα πράγματι ένα ταξίδι χτες τη νύχτα; Ή είναι όνειρο το ότι κάθομαι εδώ και καπνίζω;».

Κοττό-Ο τιμητικός πρόλογος του Μπον Κοϊζούμι

Ο προπάππος μου Λευκάδιος Χερν γεννήθηκε το 1850 στα Ιόνια Νησιά, στη Λευκάδα. Μεγάλωσε στην Ιρλανδία και στην Αγγλία και έζησε στη Γαλλία, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη Μαρτινίκα των Γαλλικών Ανατολικών Ινδιών προτού έρθει στην Ιαπωνία, σε ηλικία τριάντα εννέα χρόνων. Ο Χερν γύρισε ταξιδεύοντας τον μισό κόσμο, και ήταν εδώ, στην καρδιά της Άπω Ανατολής που εγκαταστάθηκε μόνιμα και εργάστηκε ως δάσκαλος αγγλικών και συγγραφέας μέχρι τον θάνατό του σε ηλικία πενήντα τεσσάρων χρόνων. Δεκαέξι από τα δημοσιευμένα έργα του γράφτηκαν κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Ιαπωνία. 

Η μητέρα του ήταν από τα Κύθηρα και ο Χερν αισθανόταν έντονη την απουσία της μετά τον αποχωρισμό τους, στα τέσσερά του χρόνια. Ο Χερν είχε βρετανική (ιρλανδική) υπηκοότητα, εν τούτοις στον κατάλογο επιβατών του πλοίου με το οποίο έφτασε ως μετανάστης στις Ηνωμένες Πολιτείες αναφέρεται η Ελλάδα ως χώρα καταγωγής του. Η βαθιά αγάπη του για την Ελλάδα φαίνεται στην επιστολή που έγραψε στον μικρότερο αδερφό του James. Αναφέρει ότι άντλησε όλες οι δυνάμεις του από το πνεύμα των αρχαίων Ελλήνων. Ο Χερν έβρισκε στοιχεία της Αρχαίας Ελλάδας στο Ματσουέ, που το αποκαλούσε πρωτεύουσα της επαρχίας των θεών.

Σ’ ένα γράμμα του στον φίλο του Basil Hall Chamberlain αναφέρει:

«Περισσότερο και περισσότερο και ακόμα περισσότερο αισθάνομαι και βλέπω την ομοιότητα ανάμεσα στην ιαπωνική ζωή, σκέψη και καλαισθησία με την Αρχαία Ελλάδα. Κάθε μέρα ανακαλύπτω κάτι στη ζωή γύρω μου παρόμοιο με την αρχαία ελληνική ζωή».

Ως δισέγγονος του Χερν είμαι ευτυχής γιατί για πρώτη φορά τρία έργα του έχουν μεταφραστεί ολοκληρωμένα στα ελληνικά από την Ελληνίδα καλλιτέχνη κυρία Τέτη Σώλου.

Το Japanese Miscellany (1901) και Kottō: Being Japanese Curios, with Sundry Cobwebs (1902) είναι διακριτικά και εκλεπτυσμένα έργα. Και τα δύο περιλαμβάνουν αφηγήσεις παραδοσιακών ιστοριών, περιγραφές, δοκίμια και στοχασμούς πάνω στο πνεύμα των απλών ανθρώπων.

Το πιο γνωστό κείμενο του Kottō είναι το «Κουσά-Χιμπαρί». Το κουσά-χιμπαρί είναι ένα είδος φθινοπωρινού τριζονιού, πολύ συνηθισμένου στην Ιαπωνία. Ο Χερν είχε ένα κουσά-χιμπαρί σ’ ένα κλουβί για έντομα. Είχε τοποθετήσει το κλουβί δίπλα του και απολάμβανε το τραγούδι του τριζονιού καθώς έγραφε. Σε αυτό το μικρό δοκίμιο, αναθυμάται τη διάθεση αυτού του εντόμου, που πέθανε όταν η υπηρέτρια ξέχασε μια μέρα να το ταΐσει. Σχετικά με τη συμπάθειά του για τα έντομα γράφει στο Insects and Greek Poetry ότι οι Ιάπωνες «εναρμονίζονται με τους αρχαίους Έλληνες αναγνωρίζοντας ότι η μουσική των εντόμων είναι ένα από τα μεγαλύτερα θέλγητρα της ζωής στο ύπαιθρο».

Το Kwaidan: Stories and Studies of Strange Things (1904) έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Παρουσιάζει αφηγήσεις ιαπωνικών ιστοριών με φαντάσματα, μία από τις οποίες, η «Μίμι-νάσι-Χόιτσι» (Χόιτσι ο κοψαύτης), μοιάζει με τον ελληνικό μύθο του Ορφέα.  Για τον Χερν οι αρχαίοι Έλληνες ήταν μεγάλοι φιλόσοφοι γεμάτοι ευτυχία και καλοσύνη. Εκατόν είκοσι χρόνια πριν ανακάλυψε ομοιότητες ανάμεσα στην Αρχαία Ελλάδα και σε πολλές πλευρές της ιαπωνικής ζωής.

Θέλω να ευχαριστήσω την κυρία Τέτη Σώλου για τον αγώνα της και ελπίζω ότι αυτά τα τρία έργα θα διαθοθούν και θα διαβάζονται ευρέως στην Ελλάδα για πολύ καιρό.  

Μπον Κοϊζούμι

Δισέγγονος του Λευκάδιου Χερν

Φεβρουάριος 2014, Ματσούε

Παρουσίαση του Κοττό στο αφιέρωμα του Beton7

Αγαπητοί φίλοι, το Σάββατο 12 Απριλίου παρουσιάζεται το Κοττό στον χώρο του Beton7 στο πλαίσιο του αφιερώματος στον Λευκάδιο Χερν. Θα είναι χαρά μας να παρευρεθείτε.

Το Κοττό εκδόθηκε από το Ταμείο Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς και κυκλοφορεί για πρώτη φορά στην Ελλάδα.

Έχει την τιμή να φιλοξενεί στις σελίδες του πρόλογο του Μπον Κοϊζούμι, δισέγγονου του Λευκάδιου Χερν και πρόεδρο του The Open Mind of Lafcadio Hearn, ο οποίος αναφέρεται στον μεγάλο συγγραφέα και χαιρετίζει την εκδοτική προσπάθεια. Ο George C. Poulos του Ταμείου Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς στην εισαγωγή του αναφέρεται στη σπουδαιότητα του έργου του Λευκάδιου Χερν, καθώς και της έκδοσης η οποία απευθύνεται στο ευρύτερο ελληνόφωνο αναγνωστικό κοινό. Ο Τάκης Ευσταθίου, ο εμπνευστής του The Open Mind of Lafcadio Hearn, ο άνθρωπος που έφερε τον Λευκάδιο Χερν στην Ελλάδα, στο σημείωμά του αναφέρεται στο πνεύμα του οικουμενικού συγγραφέα.

Φωτογραφίες από το αφιέρωμα του Beton7 στον Λευκάδιο Χερν

27 Μαρτίου, πρώτη μέρα του αφιερώματος 

Κρατάω στα χέρια μου ένα αντίτυπο του Κοττό, η Ράνια Κλιάρη κρατάει περισσότερα

και δίπλα της ο Μιχάλης Αργυρός. Χαμογελάμε όλοι!

31 Μαρτίου, πρώτη μέρα του αφιερώματος

Με την Ντέπυ Ρίζου και τον Δήμο Βρατσάνο, πρόεδρο του Ελληνο-Ιαπωνικού Συνδέσμου.

Βιβλία του Λευκάδιου Χερν από τη συλλογή Τάκη Ευσταθίου.

31 Μαρτίου

Με τη Ζωή Νικητάκη και Όλγα Κολίσογλου.

31 Μαρτίου

Ο πρέσβης της Ιαπωνίας στην Ελλάδα, η Σόκο Κοϊζούμι,

σύζυγος του δισέγγονου του Λευκάδιου Χερν, και ο Τάκης Ευσταθίου.

Τα εγκαίνια στο Beton7 και το Κοττό

Καλημέρα αγαπητοί φίλοι,

χτες το βράδυ έγιναν τα εγκαίνια του αφιερώματος που οργάνωσε το Beton 7 - Arts στον Λευκάδιο Χερν με την παρουσία εκλεκτών φίλων και ομιλητών. Σύντομες ομιλίες από τον Δημοσθένη Αγραφιώτη, τον Μιχάλη Αργυρό και τον πρέσβη της Ιαπωνίας στην Ελλάδα.

Ο πρέσβης της Ιαπωνίας στην Ελλάδα κ. Μασουό Nισιμπαγιάσι,
ο κ. Μιχάλης Αργυρός, ο διερμηνέας και ο κ. Δνημοσθένης Αγραιφώτης.

Έγινε η πρώτη εμφάνιση της έκδοσης του Κοττό στα ελληνικά. Μετά τον ευγενικό χαιρετισμό του πρέσβη, του παρέδωσα ένα αντίτυπο που Κοττό με αφιέρωση. Η στιγμή ήταν πολύ σημαντική και συγκινητική για μένα. Και μεγάλη η τιμή που ο πρέσβης καλωσόρισε και δέχτηκε από τα χέρια μου το πρώτο ολοκληρωμένο έργο του Λευκάδιου Χερν που κυκλοφορεί στην Ελλάδα.

Η αφιέρωση της μεταφράστριας του Κοττό στον πρέσβη της Ιαπωνίας

Το αφιέρωμα θα διαρκέσει μέχρι τις 14 Απριλίου. Έχει ενδιαφέρον να το επισκεφθείτε και να παρακολουθήσετε τις δραστηριότητες του προγράμματος, να δείτε την έκθεση παλιών βιβλίων από τη συλλογή του Takis Efstathiou καθώς και την έκθεση της Μαρίας Γενιτσαρίου.

Ευχαριστώ τους φίλους που ήρθαν, αλλά κι εκείνους που είναι μακριά, αλλά η καρδιά τους και η σκέψη τους ήταν κοντά μας. 

Σύντομα θα αναρτήσω περισσότερες φωτογραφίες από τη βραδιά των εγκαινίων. 

ΡΑΝΤΕΒΟΥ ΣΤΙΣ 6.30 ΣΤΟ BETON7, ΣΤΟΝ ΒΟΤΑΝΙΚΟ

Σήμερα είναι η μεγάλη μέρα. Τα εγκαίνια του αφιερώματος στον Λευκάδιο Χερν που οργανώνει το Beton7.
Σήμερα κάνει το ξεκίνημά του το Κοττό, που εξέδωσε το Ταμείο Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς σε μετάφραση δική μου. Το βιβλίο είναι πολύ περιποιημένο και προσεγμένο, τυπωμένο σε χαρτί σαμουά. δίχρωμο και κοσμείται με τις εικόνες της πρώτης έκδοσης που φιλοτέχνησε ο Γκενζιρό Γιέτο. Το Κοττό έργο διακριτικό και εκλεπτυσμένο, περιλαμβάνει αφηγήσεις παραδοσιακών ιστοριών, περιγραφές, δοκίμια και στοχασμούς πάνω στο πνεύμα των απλών ανθρώπων. Ανταγωνισμοί, έχθρες, τρυφερές αγάπες, καταστροφικοί έρωτες, απλές και ήσυχες ζωές με αβάσταχτες τραγικότητες. Αναδεικνύονται αξίες αναλλίωτες και πανανθρώπινες, όπως ο σεβασμός στους ηλικιωμένους και στους προγόνους, η συζυγική σχέση, η οικογένεια, η μητρική αγάπη, η ίδια η ζωή... Το «Ημερολόγιο μιας γυναίκας» ένα κείμενο που είναι ελάχιστα γνωστό είναι η συγκλονιστική καταγραφή της έγγαμης ζωής μιας γυναίκας του Τόκυο, γεμάτη ταπεινοφροσύνη και ανιδιοτελή αγάπη.
Θα σας περιμένουμε στα εγκαίνια και σε όλη τη διάρκεια του σπουδαίου αφιερώματος και βέβαια στις 12 Απριλίου στις 7 το απόγευμα που θα γίνει η παρουσίαση του Κοττό.
Beton7, Πύδνας 7, Βοτανικός

Beton7-Αφιέρωμα στον Λευκάδιο Χερν

Μεγάλο γεγονός για τον πολιτισμό είναι το αφιέρωμα στον Λευκάδιο Χερν που οργάνωσε το Beton7 και ο Δημοσθένης Αγραφιώτης.

Ένα σπουδαίο πολυήμερο αφιέρωμα στον μεγάλο συγγραφέα με ποικίλες δραστηριότητες (ομιλίες, διαλέξεις, ανοιχτές συζητήσεις, προβολές, μουσικές παρουσιάσεις), εκλεκτούς ομιλητές και καλλιτέχνες (με πρώτη ομιλήτρια στις 31 Μαρτίου τη Σόκο Κοϊζούμι). 

Τα εγκαίνια θα γίνουν την Πέμπτη 27 Μαρτίου, στις 6 το απόγευμα. Θα απευθύνει χαιρετισμό ο πρέσβης της Ιαπωνίας στην Ελλάδα και θα μιλήσει ο ιδρυτής του Beton7. 

Κι έτσι ξεκινάει το ταξίδι του Κοττό. Ανάμεσα σε εκλεκτούς φίλους του Λευκάδιου Χερν, στο πλαίσιο ενός σπουδαίου αφιερώματος στον μεγάλο συγγραφέα, που θα διαρκέσει μέχρι τις 14 Απριλίου. Σε όλη τη διάρκεια του αφιερώματος το Κοττό θα βρίσκεται στον χώρο του Beton7. 

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΚΟΤΤΟ

θα γίνει τις 12 Απριλίου, στις 7 το απόγευμα από την Τέτη Σώλου. Η παρουσίαση συνοδεύεται από προβολή εικόνων της Ιαπωνίας του Λευκάδιου Χερν και επενδύεται μουσικά από ειδικά κατασκευασμένα αρχαία και παραδοσιακά όργανα. 

Η παρουσία των φίλων θα είναι έμπνευση, χαρά και τιμή. 

Σπάνια βιβλία

Οι φίλοι που θέλουν να δουν σπάνιες πρώτες εκδόσεις  των έργων του Λευκάδιου Χερν έχουν την ευκαιρία να τα δουν στο Beton7, όπου σε όλη τη διάρκεια του αφιερώματος θα εκτίθεται η συλλογή Τάκη Ευσταθίου. 

Το αναλυτικό πρόγραμμα του αφιερώματος μπορείτε να το δείτε πατώντας 

ΚΛΙΚ

Το «Κοττό» είναι έτοιμο!

Και θα κυκλοφορήσει επίσημα σε λίγες μέρες. Το ξεκίνημά του θα γίνει στις 27 Μαρτίου στο Beton7 και η παρουσίασή του θα γίνει στις 12 Απριλίου στο πλαίσιο των εκδηλώσεων που οργανώνει το Beton7 για τον Λευκάδιο Χερν.

Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων στο Beton7

Σήμερα, μόλις έμαθα ότι το βιβλίο είναι έτοιμο, πήγα στο βιβλιοδετείο για να το δω και να πάρω ένα αντίτυπο.

Μοιράστηκα τις πρώτες στιγμές με τον Τάκη Ευσταθίου, τον άνθρωπο που εμπνεύστηκε το The Open Mind of Lafcadio Hearn και εργάζεται ακούραστα προωθώντας το πνεύμα του οικουμενικού συγγραφέα. Η συγκίνηση και η χαρά ήταν μεγάλη, όταν τοποθέτησε στη βιβλιοθήκη του με τα σπάνια βιβλία και τις πρώτες εκδόσεις των έργων του Λευκάδιου Χερν, δίπλα στην πρώτη έκδοση του Κοττό που έγινε το 1902, την ελληνική έκδοση του 2014.

Ο Τάκης Ευσταθίου, πάντα τυπικός, είχε ενημερώσει τον Ιάπωνα πρόξενο για την έκδοση του βιβλίου και για τη χρήση του ιτσιμόντζι γκινού στο κόκκινο εξώφυλλο του βιβλίου, που θυμίζει το ιαπωνικό διαβατήριο. «Μα και βέβαια. Είναι το ιαπωνικό διαβατήριο με το οποίο ο Λευκάδιος Χερν επιστρέφει στην Ελλάδα», ήταν η συγκινητική απάντηση. 

Περισσότερα για το Κοττό

ΚΛΙΚ

Η ιστορία ενός συμβόλου

Πριν από πολλά χρόνια η Άννα μου είχε χαρίσει ένα κόσμημά της. Μια καρφίτσα από αλπακά. Η αξία του κοσμήματος είναι μικρή. Η «από διαθέσεως αξία», που λένε τα νομικά βιβλία είναι μεγάλη, μια και το δώρο είναι από τη γιαγιά μου που κι εκείνης της το είχε δώσει η προγιαγιά μου. Οικογενειακό κειμήλιο μ' άλλα λόγια. 

H καρφίτσα της γιαγιάς

Η συναισθηματική του αξία έγινε ακόμα πιο μεγάλη, όταν συνάντησα την ίδια καρφίτσα σε μια παλιά φωτογραφία της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου. Ναι, ναι της πρώτης Ελληνίδας διηγηματογράφου, που την αγαπώ πολύ και που παρ' όλο που έζησε λίγους μήνες στη Θεσσαλονίκη, εγώ την έχω συνδέσει με την αγαπημένη μου πόλη. Το βιβλίο που έχω γράψει για τη Θεσσαλονίκη ξεκίνησε από ένα μικρό κείμενό της. 

Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου

Στην μοναδική φωτογραφία της που σώζεται, η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου φοράει μια καρφίτσα ίδια, ολόιδια με το δώρο της γιαγιάς. Τυχαίο;

Ο Λευκάδιος Χερν και η Ιαπωνία που γνώρισα μέσα από τα γραπτά του μ' έφεραν μπροστά στο ιτσιμοντζιγκινού. Στο χρυσάνθεμο που είναι το σύμβολο του αυτοκράτορα. Συνδέθηκε με την αυτοκρατορική οικογένεια εξ αιτίας της ομοιότητάς του με τον ήλιο.

Στην ιαπωνική μυθολογία η θεά του ήλιου, η Αματεράσου, έφερε στον κόσμο τον Τζιμμού, τον πρώτο αυτοκράτορα της Ιαπωνίας. Το αυτοκρατορικό έμβλημα παρουσιάζει ένα χρυσό χρυσάνθεμο με δεκαέξι πέταλα, γνωστό ως ιτσιμοντζιγκινού.

Τζιμμού, ο πρώτος αυτοκράτορας της Ιαπωνίας

Το χρυσάνθεμο, που μοιάζει με τον ήλιο που τόσο λαμπερός φαίνεται πίσω από τον Τζιμμού, βρήκα πως είναι ένα παγκόσμιο σύμβολο. Ιάπωνες, Ασσσύριοι, Σουμέριοι, Αιγύπτιοι ως το Μεξικό είχαν συγκινηθεί από αυτό το σύμβολο. 

Το ίδιο και οι αρχαίοι Έλληνες. Από το παλάτι του Μίνωα στην Κνωσσό μέχρι τον τάφο του Φιλίππου συναντάμε αυτόν τον συνδυασμό του παντοδύναμου ήλιου με το λουλούδι σε πλήρη άνθιση αποτυπωμένο σε τοιχογραφίες, αγγεία, λάρνακες, αγάλματα.

ΚΛΙΚ

Ψάχνοντας χτες το βράδυ τα χαρτιά μου σύνδεσα όλες αυτές τις πληροφορίες κι έκανα συνειρμούς που δεν είχα κάνει πρωτύτερα. Η καρφίτσα της γιαγιάς και της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, το λαμπερό σύμβολο της χώρας του Ανατέλλοντος Ήλιου και της Αρχαίας Ελλάδας από την Κρήτη μέχρι τη Μακεδονία... και όχι μόνο.

Το σήμα της σειράς των έργων του Λευκάδιου Χερν
σε μετάφραση Τέτης Σώλου

Είναι ταιριαστό να συνοδεύει τη σειρά των έργων του Λευκάδιου Χερν, του οικουμενικού ανθρώπου με το ανοιχτό μυαλό, ένα οικουμενικό σύμβολο πνευματικής δύναμης και ακμής. Ο ίδιος ο Λευκάδιος δεν γνώρισε παρακμή. Ο θάνατος τον βρήκε στα 54 χρόνια του έχοντας αφήσει σπουδαίο συγγραφικό έργο κι έχοντας ενδεχομένως άλλα τόσα να γράψει.

Ο Τάκης Ευσταθίου, υπεύθυνος της σειράς «Λευκάδιος Χερν», πάντα τυπικός, είχε ενημερώσει τον Ιάπωνα πρόξενο για την έκδοση των βιβλίων και για τη χρήση του ιτσιμόντζι γκινού στα εξώφυλλα, που ιδιαίτερα πάνω στο κόκκινο και στο μπλε χρώμα θυμίζει το ιαπωνικό διαβατήριο. «Μα και βέβαια. Είναι το ιαπωνικό διαβατήριο με το οποίο ο Λευκάδιος Χερν επιστρέφει στην Ελλάδα», ήταν η συγκινητική απάντηση.

Ρεμβασμός

Προδημοσίευση
από το Κοττό

του Λευκάδιου Χερν
Μετάφραση: Τέτη Σώλου
Έκδοση του Ταμείου Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς, 2014

Έχει ειπωθεί ότι ο άνθρωπος έχει για τον θάνατο, τον ίδιο φόβο μ’ ένα παιδί, που έρχεται στον κόσμο κλαίγοντας, γιατί δεν ξέρει ποια στοργικά χέρια το περιμένουν. Σίγουρα αυτή η σύγκριση δεν αντέχει σε επιστημονικό έλεγχο, αλλά σαν ευχάριστο παιχνίδι της φαντασίας είναι όμορφη, ακόμα και για τους αγνωστικιστές –για κείνους που πιστεύουν ότι το ανθρώπινο πνεύμα χάνεται μαζί με το σώμα και ότι η αιώνια συνέχιση της προσωπικότητας δεν είναι παρά αιώνια δυστυχία.

Είναι όμορφη –νομίζω– γιατί υπαινίσσεται με τόσο μύχιο τρόπο την ελπίδα ότι στην υψηλότερη γνώση το Απόλυτο θα αποκαλυφθεί απέραντο, όπως η μητρική αγάπη. Μια τέτοια σύλληψη είναι της Ανατολής και όχι της Δύσης, όμως εναρμονίζεται με κάποια αντίληψη αόριστα προσδιορισμένη στις περισσότερες δυτικές πεποιθήσεις μας. Μέσα από αρχαίες ζοφερές συλλήψεις του απολύτου ως πατέρα, σιγά σιγά πήρε πνοή ένα όψιμο και φωτεινό όνειρο απέραντης τρυφερότητας –η εξευγενιστική ελπίδα, που δημιουργήθηκε από τη μνήμη της γυναίκας ως μητέρας· και όσο οι φυλές εξελίσσονται προς υψηλότερα πράγματα, τόσο πιο θηλυκή γίνεται η αντίληψή τους περί του θείου.

Αντιστρόφως, αυτή η σκέψη πρέπει να υπενθυμίζει ακόμα και στον πιο δύσπιστο ότι σύμπασα η ανθρώπινη εμπειρία δεν έχει γνωρίσει τίποτα ιερότερο από τη μητρική αγάπη –τίποτε άλλο που να του ταιριάζει τόσο επάξια ο χαρακτηρισμός «θεϊκό». Μόνο η μητρική αγάπη μπορούσε να δώσει τη δύναμη στη λεπτεπίλεπτη ζωή της σκέψης να ξεδιπλωθεί και ν’ αντέξει πάνω στην επιφάνεια αυτού του αξιολύπητου μικρού πλανήτη· μόνο μέσα από την υπέρτατη ανιδιοτέλεια μπόρεσαν τα ευγενέστερα αισθήματα του ανθρώπου να βρουν τη δύναμη ν’ ανθίσουν· μόνο με τη βοήθεια της μητρικής αγάπης μπόρεσαν οι υψηλότερες μορφές πίστης στο Αόρατο να πάρουν ζωή.   

Αλλά συλλογισμοί αυτού του είδους μάς κάνουν ν’ αναρωτιόμαστε «πού πάμε» και «από πού ερχόμαστε». Πρέπει ο οπαδός της εξέλιξης να σκέφτεται τη μητρική αγάπη απλώς σαν αναγκαίο αποτέλεσμα της υλικής συγγένειας –σαν έλξη ατόμου από άτομο; Ή μπορεί να αποτολμήσει να διατρανώσει, μαζί με τους αρχαίους στοχαστές της Ανατολής, ότι όλες οι ροπές των ανθρώπων σχηματίστηκαν από έναν αιώνιο ηθικό νόμο και ότι κάποιες είναι θεϊκές, γιατί είναι εκδηλώσεις των τεσσάρων απέραντων αισθημάτων; Ποια σοφία θ’ αποφασίσει για μας; Και ποιο το όφελος να ξέρουμε ότι τα υψηλότερα αισθήματά μας είναι θεϊκά, αφού η φυλή μας είναι καταδικασμένη ν’ αφανιστεί; Όταν η μητρική αγάπη θα έχει σφυρηλατήσει το μέγιστο για την ανθρωπότητα, τότε αυτό το μέγιστο δεν θα πήγαινε στα χαμένα;

Σε πρώτη σκέψη, πράγματι, το αναπόδραστο τέλος πρέπει να παρουσιάζει την πιο μαύρη τραγωδία που μπορεί να φανταστεί κανείς –μια τεράστια τραγωδία! Στο τέλος ο πλανήτης μας θα πεθάνει. Η γαλανή του ατμόσφαιρα θα συρρικνωθεί και θα σβήσει, οι θάλασσές του θα στεγνώσουν και το χώμα του θα αφανιστεί αφήνοντας στο σύμπαν μόνο ένα απόρριμα από άμμο και πέτρα –το μαραμένο πτώμα του κόσμου. Για καιρό ακόμα αυτή η μούμια θα γυρίζει γύρω από τον ήλιο, όπως το νεκρό φεγγάρι κάνει κύκλους τις νύχτες, με το ένα του πρόσωπο στην ανυπόφορη ζέστη και το άλλο στο παγωμένο σκοτάδι. Έτσι θα κάνει κύκλους ο πλανήτης μας, λευκός και φαλακρός σαν νεκροκεφαλή και σαν νεκροκεφαλή θα ξεθωριάζει, θα ραγίζει και θα θρυμματίζεται, καθώς θα έλκεται όλο και πιο πολύ από τον φλεγόμενο γονιό του, για να εξαφανιστεί ξαφνικά μέσα στην κυκλωνική αστραπή της ανάσας του. Ο ένας μετά τον άλλον θ’ ακολουθήσουν και οι υπόλοιποι πλανήτες. Τότε το ίδιο το παντοδύναμο αστέρι θα αρχίσει να εξασθενεί και να τρεμοσβήνει με αποτρόπαιες αλλαγές χρωμάτων –να πυρακτώνεται ως τον θάνατό του. Και τελικά το καρβουνιασμένο πέτρωμά του, εκσφενδονισμένο σε κάποια κολοσσιαία ηλιακή πυρά, θα γίνει ατμός πιο λεπτός και από το όνειρο της σκιάς ενός φαντάσματος... 

Τότε, ποιο θα ήταν το όφελος του μόχθου της ζωής –της ζωής που εξαλείφθηκε χωρίς ν’ αφήσει ούτε ένα σημάδι που να δείχνει το μέρος όπου καταποντίστηκε στην απέραντη άβυσσο; Τότε, ποια θα ήταν η αξία της μητρικής αγάπης και του νεκρού κόσμου της ανθρώπινης στοργής, με τις θυσίες του, τις ελπίδες, τις αναμνήσεις, τις θεϊκές απολαύσεις και τους ακόμα πιο θεϊκούς πόνους του, τα χαμόγελα, τα δάκρυα και τα καθαγιασμένα χάδια και τις αμέτρητες προσευχές στους αμέτρητους εξαφανισμένους θεούς; 

Τέτοιες αμφιβολίες και φόβοι δεν ταράζουν τον στοχαστή της Ανατολής. Εμάς αναστατώνουν, κυρίως εξ αιτίας των παλιών λανθασμένων τρόπων σκέψης που γεννούν τον τυφλό φόβο μήπως αυτό που αποκαλούσαμε ψυχή δεν είναι ουσία, αλλά μορφή... Οι μορφές εμφανίζονται κι εξαφανίζονται σε μια αδιάκοπη εναλλαγή, αλλά μόνο η ουσία είναι αληθινή. Τίποτα αληθινό δεν μπορεί να χαθεί, ακόμα και αν διαλυθούν εκατομμύρια κόσμοι. Απόλυτη καταστροφή, παντοτινός θάνατος –όλοι αυτοί οι όροι του φόβου δεν αντιστοιχούν σε καμία αλήθεια, αλλά στον αιώνιο νόμο της αλλαγής. Οι μορφές θα χαθούν, καθώς τα κύματα έρχονται και σπάνε· διαλύονται για να ξαναφουσκώσουν. Τίποτα δεν χάνεται...

Στη θολή καταχνιά της διάλυσής μας θα επιζήσει η ουσία όλων αυτών που κάποτε υπήρξαν ζωντανοί άνθρωποι –οι μονάδες όλων των υπάρξεων τωρινών και περασμένων, με όλες τις σχέσεις τους, όλες τις ροπές τους, όλη την κληρονομιά των δυνάμεων που κάνουν το καλό ή το κακό, όλες τις δυνατότητες που συσσωρεύτηκαν μέσα από μυριάδες γενεές, με όλη την ενέργεια που σχημάτισε τη ρώμη των φυλών –και για αμέτρητους καιρούς θα είναι σε τροχιά γύρω από τη ζωή και τη σκέψη. Μεταλλαγές μπορεί να υπάρξουν· αλλαγές θα φέρει επίσης η αύξηση ή η μείωση των σχέσεων, η αφαίρεση ή η πρόσθεση των ροπών, γιατί τότε η σκόνη μας θα έχει αναμειχθεί με τη σκόνη αναρίθμητων κόσμων και των ανθρώπων τους. Αλλά τίποτα ουσιώδες δεν μπορεί να χαθεί. Αναπόφευκτα θα μεταλαμπαδεύσουμε το μερίδιο που μας αναλογεί για να φτιαχτεί ο μελλοντικός κόσμος, από την ουσία του οποίου κάποια άλλη νοημοσύνη θα εξελιχθεί σιγά σιγά. Όπως η δική μας ψυχή πρέπει να κληρονόμησε κάτι από τους αναρίθμητους κόσμους που χάθηκαν, έτσι και οι μελλοντικές ανθρωπότητες θα κληρονομήσουν όχι μόνον από μας, αλλά και από τα εκατομμύρια πλανήτες που υπάρχουν ακόμα.

Γιατί η εξαφάνιση του κόσμου μας αντιπροσωπεύει, μπροστά στην εξαφάνιση του σύμπαντος, την απειροελάχιστη λεπτομέρεια μιας σκέψης που σβήνει· οι ανθρώπινες σφαίρες, που πρέπει να μοιραστούν την καταδίκη μας, θα ξεπεράσουν κατά πολύ το ορατό φως του ουρανού. Και όμως αυτές οι αναρίθμητες ηλιακές φωτιές, με τους εκατομμύρια αθέατους ζωντανούς πλανήτες με κάποιο τρόπο θα εμφανιστούν και πάλι. 

Ξανά ο εκπληκτικός κόσμος, που γεννιέται από τον εαυτό του και καταστρέφεται από μόνος του, θα ξαναρχίσει την αστρική περιδίνησή του πάνω από τα βάθη της αιωνιότητας. Και η αγάπη που παλεύει για πάντα με τον θάνατο, θα ξανασηκωθεί μέσα από μία καινούργια απεραντωσύνη του πόνου για ν’ αναζωπυρώσει τον παντοτινό αγώνα της.

Το φως του χαμόγελου της μητέρας θα επιζήσει πέρα από τον ήλιο μας και το σκίρτημα του φιλιού της θα διαρκέσει πέρα από το σκίρτημα των άστρων, η γλυκύτητα του νανουρίσματός της θα επιζήσει σε νανουρίσματα κόσμων που δεν έχουν ακόμα εξελιχθεί, η τρυφερότητα της πίστης της θα ζωηρέψει τη φλόγα των προσευχών προς τους οικοδεσπότες άλλων ουρανών –σε θεούς πέρα από τον χρόνο. Και το νέκταρ του στήθους της ποτέ δεν χάνεται, αυτό το λευκό ρυάκι θα κυλάει για να θρέψει τη ζωή μιας ανθρωπότητας πιο τέλειας από τη δική μας, όταν ο Γαλαξίας που απλώνεται πάνω από τη νύχτα μας, θα έχει χαθεί για πάντα στο διάστημα.

Copyright© Ταμείο Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς, Τέτη Σώλου, 2014

All rights reserved

Στη σιγαλιά της νύχτας

Προδημοσίευση
από το Κοττό

του Λευκάδιου Χερν
Μετάφραση: Τέτη Σώλου
Έκδοση του Ταμείου Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς, 2014

Mαύρη, κρύα και γαλήνια –τόσο μαύρη, τόσο γαλήνια που αγγίζομαι για να δω αν έχω ακόμα σώμα. Μετά ψαχουλεύω γύρω μου για να σιγουρευτώ ότι δεν είμαι κάτω από το χώμα, θαμμένος για πάντα εκεί που δεν φτάνει το φως και ο ήχος. Ένα ρολόι χτυπάει τρεις φορές. Θα ξαναδώ τον ήλιο!

Άλλη μια φορά, τουλάχιστον. Πιθανόν μερικές εκατοντάδες φορές. Αλλά θα έρθει η νύχταν που δε θα την χαράζει καμία αυγή κι η σιγαλιάν που δε θα την ταράζει κανένας ήχος.

Αυτό είναι σίγουρο. Τόσο σίγουρο όσο ότι υπάρχω.

Τίποτε άλλο δεν είναι τόσο σίγουρο. Η λογική παραπλανά, τα αισθήματα παραπλανούν, όλες οι αισθήσεις παραπλανούν. Αλλά δεν υπάρχει καμία απολύτως πλάνη στη βεβαιότητα ότι η νύχτα θα έρθει.

Αμφίβαλε για το αν η ύλη είναι πραγματική, για το αν υπάρχει άυλο, για τις θρησκείες των ανθρώπων, για τους θεούς, αμφίβαλε για το σωστό και το λάθος, για τη φιλία και την αγάπη, για το αν υπάρχει ομορφιά και τρόμος· πάντα θα απομένει κάτι για το οποίο είναι αδύνατο να αμφιβάλλεις –μία απέραντη τυφλή και μαύρη πραγματικότητα.

Το ίδιο σκοτάδι για όλους –για τα μάτια των πλασμάτων και για τα μάτια του ουρανού– η ίδια καταδίκη για όλους, έντομα και ανθρώπους, μυρμηγκοφωλιές και πόλεις, φυλές και κόσμους, ήλιους και γαλαξίες· αναπόδραστη διάλυση, εξαφάνιση και λησμονιά.

Και μάταια όλοι οι άνθρωποι παλεύουν να μη θυμούνται, να μη σκέφτονται· το πέπλο που ύφαναν οι παλιές θρησκείες για να κρύψουν το κενό σκίστηκε για πάντα, και οι πύλες του Άδη1 είναι ορθάνοιχτες μπροστά μας και η καταστροφή είναι απροκάλυπτη.

Με όση βεβαιότητα πιστεύω ότι υπάρχω, με άλλη τόση πρέπει να πιστέψω ότι θα σταματήσω να υπάρχω, πράγμα που είναι φρικτό! Αλλά, πρέπει να πιστεύω ότι στ’ αλήθεια υπάρχω;

* * *

Τη στιγμή αυτής της αναρώτησης το σκοτάδι στάθηκε γύρω μου σαν τοίχος και μίλησε:

«Εγώ δεν είμαι παρά σκοτάδι και θα περάσω. Αλλά η πραγματικότητα θα έρθει και δεν θα περάσει. Δεν είμαι παρά το σκοτάδι. Μέσα μου υπάρχουν φώτα –οι αναλαμπές εκατοντάδων εκατομμυρίων ήλιων. Μέσα μου υπάρχουν φωνές. Με τον ερχομό της πραγματικότητας δε θα υπάρχουν πια φώτα ούτε φωνές ούτε ανατολή ούτε ελπίδα. 

»Αλλά πολύ ψηλά από πάνω σου θα εξακολουθεί να υπάρχει για εκατομμύρια χρόνια ο ήλιος και ζεστασιά και νιότη και αγάπη και χαρά... Απέραντο γαλάζιο του ουρανού και της θάλασσας, ευωδιές από καλοκαιρινά λουλούδια, φωνές στα ξέφωτα και στα άλση, πεταρίσματα σκιών και τρεμοπαιξήματα φωτός, κελάρισμα των νερών και γάργαρα κοριτσίστικα γέλια. Αλλά για σένα μαυρίλα και σιωπή και κρύα, τυφλά πλάσματα».

Απάντησα:

«Σκέψεις σαν κι αυτές τώρα τις φοβάμαι. Αλλά μόνο γιατί είμαι ακόμα από τον ύπνο. Όταν το μυαλό μου ξυπνήσει, δεν θα φοβάμαι. Γιατί αυτός ο φόβος είναι μόνον ένας ζωώδης φόβος, ο βαθύς και θολός αρχέγονος φόβος, που κληρονόμησα από εκατομμύρια χρόνια ενστικτώδους ζωής... Περνάει κιόλας. Μπορώ ν’ αρχίσω να σκέφτομαι τον θάνατο σαν ύπνο χωρίς όνειρα, σαν ύπνο χωρίς την αίσθηση ούτε της χαράς ούτε του πόνου».

Το σκοτάδι ψιθύρισε:

«Τι είναι αίσθηση;»

Δεν μπορούσα να του απαντήσω και η μελαγχολία με βάρυνε ανυπόφορα κι εκείνο μίλησε:

«Δεν ξέρεις τι πάει να πει αίσθηση; Τότε πώς μπορείς να λες ότι θα υπάρχει ή δεν θα υπάρχει πόνος για το απομεινάρι σου, για τα μόρια του κορμιού σου, για τα άτομα της ψυχής σου; Άτομα! Τι είναι αυτά;»

Και πάλι δεν μπορούσα να απαντήσω και το βάρος έγινε τεράστιο –βάρος σαν πυραμίδας– και ο ψίθυρος ακούστηκε συριστικός:

«Οι αποστροφές τους; Οι έλξεις τους; Τα απαίσια αγκαλιάσματά τους και τα χοροπηδήματα; Τι είναι αυτά; Πάθη από ζωές που έγιναν στάχτη; Φρενιάσματα από ακόρεστο πόθο; Παραφορές από άσβεστο μίσος; Παραφροσύνες από το ατελείωτο μαρτύριο; Δεν ξέρεις; Αλλά λες ότι δεν θα υπάρχει πια πόνος!»

Τότε φώναξα στον λοιδωρό:

«Είμαι ξύπνιος, ξύπνιος, εντελώς ξύπνιος! Σταμάτησα να φοβάμαι. Θυμάμαι! Ό,τι ήμουν, αυτό είμαι. Πριν από τον χρόνο υπήρξα· πέρα από τους απώτατους κύκλους των αιωνιοτήτων θα διαρκέσω. Σε μυριάδες εκατομμύρια μορφές θα μεταλλαχθώ. Σαν μορφή είμαι μόνο κύμα, σαν υπόσταση είμαι θάλασσα. Θάλασσα χωρίς ακρογιαλιά είμαι. Η αμφιβολία, ο φόβος και ο πόνος δεν είναι παρά σκοτεινές κηλίδες στην επιφάνεια του βάθους μου, που χάνονται γρήγορα... Όταν κοιμάμαι, ατενίζω την ψευδαίσθηση του χρόνου, αλλά όταν ξυπνάω, ξέρω ότι είμαι αιώνιος. Είμαι ένα με τη ζωή που δεν έχει ούτε μορφή ούτε όνομα, είμαι ένα με όλα όσα αρχίζουν και τελειώνουν –ακόμα και με τον τάφο και τον νεκροθαφτη, το πτώμα και το σκουλίκι...

* * *

Ένα σπουργίτι τιτίβισε στη στέγη και κάποιο άλλο απάντησε. Τα σχήματα των πραγμάτων άρχισαν να γίνονται ξεκάθαρα μ’ ένα απαλό γκρίζο φως και το σκοτάδι σιγά σιγά φωτίστηκε. Το μουρμουρητό της πόλης που ξυπνάει έφτασε στ’ αυτιά μου, μεγάλωσε και πολλαπλασιάστηκε. Και η θαμπάδα ξεπλύθηκε.

Τότε βγήκε ο όμορφος και ιερός ήλιος, ο παντοδύναμος αφυπνιστής, ο παντοδύναμος καταλύτης, σύμβολο ανυπέρβλητο της ατελεύτητης ζωής, που οι δυνάμεις της είναι και δικές μου!

Copyright© Ταμείο Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς, Τέτη Σώλου, 2014

All rights reserved