Το χιόνι στην Αθήνα και ο Νταρουμά του Λευκάδιου Χερν

Σήμερα που χιονίζει μέσα στην πόλη, κάθομαι στο παράθυρο κοιτάζω τις νιφάδες που πέφτουν και αναρωτιέμαι αν θα φτιαχτεί ένας «ασημένιος κόσμος», όπως αποκαλούν οι Ιάπωνες το χιονισμένο τοπίο. Μου ήρθε στον νου ένα κείμενο του Λευκάδιου Χερν για τον Νταρουμά, που εκτός από σεβαστός πατριάρχης του βουδισμού, είναι και χιονάνθρωπος, είναι και παιχνίδι.

Μια κούκλα Νταρουμά εκτίθεται στο «Ιστορικό Κέντρο Λευκάδιος Χερν» στη Λευκάδα.

Photo: Olga Kolisoglou

Ο Λευκάδιος Χερν είχε σκιτσάρει έναν Γιούκι Νταρουμά, χιονάνθρωπο Νταρουμά, στο κείμενό του «Ο Νταρουμά του Οτόκιτσι» που περιλαμβάνεται στο «Ιαπωνικό Μωσαϊκό».

Αν θέλετε μπορείτε να διαβάσετε ένα απόσπασμα από τον Νταρουμά του Οτόκιτσι για τον τρόπο που φτιάχνεται ο ιαπωνικός χιονάνθρωπος ή τουλάχιστον πώς φτιαχνόταν την εποχή που ζούσε ο Λευκάδιος Χερν.

Ο Νταρουμά του Οτόκιτσι

Τα παιδιά είναι κατευχαριστημένα, γιατί το πυκνό χιόνι που έπεσε χτες τη νύχτα, έφτιαξε για χάρη μας αυτό που οι Ιάπωνες αποκαλούν τόσο όμορφα «ασημένιο κόσμο»... Στ’ αλήθεια αυτοί οι ποιητές δεν υπερβάλλουν καθόλου, όταν παινεύουν με όμορφα λόγια τον χειμώνα. Γιατί στην Ιαπωνία ο χειμώνας είναι όμορφος –φανταστικά όμορφος. Δεν δημιουργεί μελαγχολικές σκέψεις για τον «θάνατο της φύσης», επειδή η φύση είναι πάντα ολοζώντανη, ακόμα και στην καρδιά του χειμώνα. Δεν στεναχωρεί το φιλόκαλο μάτι με εικόνες από γυμνά δάση, γιατί τα δάση είναι γεμάτα από αειθαλή. Και το χιόνι που στοιβάζεται μαλακά πάνω στις βελόνες των πεύκων και αναγκάζει τα μπαμπού να λυγίζουν με χάρη κάτω από το πρόσκαιρο βάρος του, ποτέ δεν εμπνέει στον ποιητή της Άπω Ανατολής τη θλιβερή εικόνα ενός σάβανου. Πράγματι, η ξεχωριστή γοητεία του ιαπωνικού χειμώνα είναι καμωμένη από αυτό το χιόνι που στοιβάζεται σε ασύλληπτους σχηματισμούς πάνω στην αδιάκοπη πρασινάδα των δασών και των κήπων.

Σήμερα το πρωί δύο μαθητές μου, ο Ακί και ο Νίιμι, διασκέδαζαν παρέα με τα παιδιά φτιάχνοντας ένα Γιούκι-Νταρούμα κι εγώ διασκέδαζα παρατηρώντας τους. Οι κανόνες για να φτιάξεις ένα Γιούκι-Νταρούμα είναι αρχαίοι και απλοί. Φτιάχνεις πρώτα μια πελώρια χιονόμπαλα, με διάμετρο τρία ή τέσσερα πόδια αν είναι δυνατό, που είναι το κοντόχοντρο σώμα του Νταρούμα. Έπειτα φτιάχνεις μία μικρότερη χιονόμπαλα, με διάμετρο δύο πόδια, που είναι το κεφάλι του, βάζεις αυτή τη μικρότερη μπάλα πάνω στην άλλη και σφηνώνεις χιόνι εκεί που ενώνονται για να τις σταθεροποιήσεις. Δύο στρογγυλά κομμάτια κάρβουνο χρησιμεύουν για μάτια του Νταρούμα και μερικά ακανόνιστα κομμάτια από το ίδιο υλικό είναι ό,τι πρέπει για να γίνουν η μύτη και το στόμα του. Τέλος, στη μεγάλη κοιλιά του πρέπει να σκάψεις μια εσοχή, που είναι ο αφαλός του, και να μπήξεις μέσα ένα αναμένο κερί. Η ζέστη του κεριού σιγά σιγά μεγαλώνει το άνοιγμα... [...]

Γιούκι Νταρουμά
Σχέδιο του Λευκάδιου Χερν

Ο Νταρουμά του Οτόκιτσι

περιλαμβάνεται στο «Ιαπωνικό Μωσαϊκό»

Μετάφραση: Τέτη Σώλου

Έκδοση: Ταμείο Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς, 2014

Αποκλειστική διάθεση: Βιβλιοπωλείο Λεμόνι

Κοττό, Ιαπωνικό Μωσαϊκό και Καϊντάν του Λευκάδιου Χερν στα ελληνικά

Έτοιμο το Ιαπωνικό Μωσαϊκό! Έτοιμο και το Καϊντάν! Μαζί με το Κοττό, που προηγήθηκε εδώ και λίγες εβδομάδες, ολοκληρώθηκε το πρώτο μέρος της σειράς «Λευκάδιος Χερν» με τα τρία βιβλία του Λευκάδιου Χερν στα ελληνικά, στην ολοκληρωμένη μορφή τους, ακριβώς όπως στην πρώτη έκδοση που είδε και ενέκρινε ο συγγραφέας. Κυκλοφορούν φέτος, το 2014, που είναι η επέτειος των 110 χρόνων από τον θάνατό του και των 150 χρόνων από την Ένωση των Νησιών του Ιονίου με την Ελλάδα και καλωσορίζουν τον Λευκάδιο που επιστρέφει στη μητρική γη.

Όταν πήρα τα πρώτα βιβλία στα χέρια μου, τα πήγα κατευθείαν στον αγαπητό μου κ. Τάκη Ευσταθίου, στον άνθρωπο στο οποίου το όραμα, την πρωτοβουλία και τις προσπάθειες οφείλεται το Open Mind of Lafcadio Hearn, που διατηρεί και διαδίδει το έργο και το πνεύμα του Λευκάδιου Χερν παγκόσμια. Χωρίς λόγια και με πολλή συγκίνηση τοποθέτησε δίπλα στα καινούργια βιβλία του 2014 τις πρώτες εκδόσεις των ίδιων έργων που έχει στην πλούσια συλλογή του και τα φωτογράφισε. 

Εγώ, φωτογράφισα τα τρία βιβλία του Λευκάδιου Χερν πάνω στο ξύλινο γραφείο που δουλεύτηκαν οι μεταφράσεις μαζί με το μικρό γλυπτό του Μασάκι Νόντα, που βρίσκεται πάντα δίπλα μου.  

Καθένα απ' αυτά τα βιβλία είναι δεκαοχτώ μήνες δουλειάς που γινόταν χωρίς την ελπίδα ότι τα βιβλία θα εκδοθούν. Οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι που είχα προσεγγίσει στην αρχή, θεωρούσαν τον Χερν αντιεμπορικό. Αργότερα η οικονομική κρίση τους έκανε ακόμα πιο επιφυλακτικούς. Στην Αυστραλία, όμως, το «Ταμείο Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς» και ο George C. Poulos είχαν όραμα να φτάσει ο μεγάλος συγγραφέας στους Έλληνες της Ελλάδας και της Διασποράς. 

Ίσως έπρεπε να το είχα σκεφτεί ότι η ίδια πολυπολιτισμικότητα που χαρακτήριζε τον Χερν και την έκδοση των έργων του (τα βιβλία που έγραφε στην Ιαπωνία εκδίδονταν στην Αμερική), θα χαρακτήριζε και την έκδοση των ελληνικών μεταφράσεών του. 

Συμπτώσεις ίσως. Ο Ντένης Τζαννάτος, δημοσιογράφος και γελοιογράφος, που έκανε τις διορθώσεις των βιβλίων και ο Ηλίας Ταμπακέας, σκιτσογράφος και δάσκαλος σκίτσου, που έκανε την επιμέλεια και παραβολή αγγλικού–ελληνικού κειμένου έχουν ισχυρούς δεσμούς εκτός Ελλάδας.

Κοιτάζω τα βιβλία, τα καμαρώνω, τα αγγίζω, τα ξεφυλλίζω, τα μυρίζω κι αναρωτιέμαι αν είναι αλήθεια ή μια δυνατή ανάμνηση ή μήπως ένα ζωντανό όνειρο. Αναθυμάμαι τα λόγια του Λευκάδιου στη σύζυγό του το πρωινό της μέρας του θανάτου του:

«Έκανα ένα μακρύ μακρύ ταξίδι χτες τη νύχτα. Αλλά τώρα να 'μαι που καπνίζω στη βιβλιοθήκη του σπιτιού μας στο Νίσι Όκουμπο. Στ’ αλήθεια η ζωή και ο κόσμος είναι παράξενα. Έκανα πράγματι ένα ταξίδι χτες τη νύχτα; Ή είναι όνειρο το ότι κάθομαι εδώ και καπνίζω;».

Η ιστορία ενός συμβόλου

Πριν από πολλά χρόνια η Άννα μου είχε χαρίσει ένα κόσμημά της. Μια καρφίτσα από αλπακά. Η αξία του κοσμήματος είναι μικρή. Η «από διαθέσεως αξία», που λένε τα νομικά βιβλία είναι μεγάλη, μια και το δώρο είναι από τη γιαγιά μου που κι εκείνης της το είχε δώσει η προγιαγιά μου. Οικογενειακό κειμήλιο μ' άλλα λόγια. 

H καρφίτσα της γιαγιάς

Η συναισθηματική του αξία έγινε ακόμα πιο μεγάλη, όταν συνάντησα την ίδια καρφίτσα σε μια παλιά φωτογραφία της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου. Ναι, ναι της πρώτης Ελληνίδας διηγηματογράφου, που την αγαπώ πολύ και που παρ' όλο που έζησε λίγους μήνες στη Θεσσαλονίκη, εγώ την έχω συνδέσει με την αγαπημένη μου πόλη. Το βιβλίο που έχω γράψει για τη Θεσσαλονίκη ξεκίνησε από ένα μικρό κείμενό της. 

Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου

Στην μοναδική φωτογραφία της που σώζεται, η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου φοράει μια καρφίτσα ίδια, ολόιδια με το δώρο της γιαγιάς. Τυχαίο;

Ο Λευκάδιος Χερν και η Ιαπωνία που γνώρισα μέσα από τα γραπτά του μ' έφεραν μπροστά στο ιτσιμοντζιγκινού. Στο χρυσάνθεμο που είναι το σύμβολο του αυτοκράτορα. Συνδέθηκε με την αυτοκρατορική οικογένεια εξ αιτίας της ομοιότητάς του με τον ήλιο.

Στην ιαπωνική μυθολογία η θεά του ήλιου, η Αματεράσου, έφερε στον κόσμο τον Τζιμμού, τον πρώτο αυτοκράτορα της Ιαπωνίας. Το αυτοκρατορικό έμβλημα παρουσιάζει ένα χρυσό χρυσάνθεμο με δεκαέξι πέταλα, γνωστό ως ιτσιμοντζιγκινού.

Τζιμμού, ο πρώτος αυτοκράτορας της Ιαπωνίας

Το χρυσάνθεμο, που μοιάζει με τον ήλιο που τόσο λαμπερός φαίνεται πίσω από τον Τζιμμού, βρήκα πως είναι ένα παγκόσμιο σύμβολο. Ιάπωνες, Ασσσύριοι, Σουμέριοι, Αιγύπτιοι ως το Μεξικό είχαν συγκινηθεί από αυτό το σύμβολο. 

Το ίδιο και οι αρχαίοι Έλληνες. Από το παλάτι του Μίνωα στην Κνωσσό μέχρι τον τάφο του Φιλίππου συναντάμε αυτόν τον συνδυασμό του παντοδύναμου ήλιου με το λουλούδι σε πλήρη άνθιση αποτυπωμένο σε τοιχογραφίες, αγγεία, λάρνακες, αγάλματα.

ΚΛΙΚ

Ψάχνοντας χτες το βράδυ τα χαρτιά μου σύνδεσα όλες αυτές τις πληροφορίες κι έκανα συνειρμούς που δεν είχα κάνει πρωτύτερα. Η καρφίτσα της γιαγιάς και της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, το λαμπερό σύμβολο της χώρας του Ανατέλλοντος Ήλιου και της Αρχαίας Ελλάδας από την Κρήτη μέχρι τη Μακεδονία... και όχι μόνο.

Το σήμα της σειράς των έργων του Λευκάδιου Χερν
σε μετάφραση Τέτης Σώλου

Είναι ταιριαστό να συνοδεύει τη σειρά των έργων του Λευκάδιου Χερν, του οικουμενικού ανθρώπου με το ανοιχτό μυαλό, ένα οικουμενικό σύμβολο πνευματικής δύναμης και ακμής. Ο ίδιος ο Λευκάδιος δεν γνώρισε παρακμή. Ο θάνατος τον βρήκε στα 54 χρόνια του έχοντας αφήσει σπουδαίο συγγραφικό έργο κι έχοντας ενδεχομένως άλλα τόσα να γράψει.

Ο Τάκης Ευσταθίου, υπεύθυνος της σειράς «Λευκάδιος Χερν», πάντα τυπικός, είχε ενημερώσει τον Ιάπωνα πρόξενο για την έκδοση των βιβλίων και για τη χρήση του ιτσιμόντζι γκινού στα εξώφυλλα, που ιδιαίτερα πάνω στο κόκκινο και στο μπλε χρώμα θυμίζει το ιαπωνικό διαβατήριο. «Μα και βέβαια. Είναι το ιαπωνικό διαβατήριο με το οποίο ο Λευκάδιος Χερν επιστρέφει στην Ελλάδα», ήταν η συγκινητική απάντηση.