Ο κορυδαλλός του γρασιδιού

Εικονογράφηση του Γκενζιρό Γιέτο
για την ιστορία Κουσά χιμπαρί.
Κοττό 1904, Κοττό 2014

Στο μελωδικό έντομο κουσά χιμπαρί αφιερώνει ο Λευκάδιος Χερν μία ιστορία που περιλαμβάνεται στο Κοττό. Είχε ένα τέτοιο έντομο στο γραφείο του, μέσα σ' ένα μικροσκοπικό κλουβί, αρκετά ευρύχωρο για να περπατήσει, να πηδήξει ή να πετάξει ο μικρός τραγουδιστής. Το πρωί ονειροπολούσε, αναπαυόταν.

Αλλά κάθε ηλιοβασίλεμα η απειροελάχιστη ψυχή του ξυπνάει, και τότε το δωμάτιο αρχίζει να γεμίζει με απαλή και απόκοσμη μουσική απερίγραπτης γλυκύτητας –ένα λεπτότατο αργυρόχρωμο κυματισμό και τρέμουλο σαν από μικρούτσικα ηλεκτρικά κουδούνια.

Τραγουδούσε όλη τη νύχτα ένα τραγούδι της αγάπης, που κανείς δεν του δίδαξε, αλλά που είχε γραφτεί στη μνήμη του από εκατομμύρια προηγούμενες ζωές. 

Άλλοτε αυτό το τραγούδι τού έφερνε την αγάπη και τον θάνατο. Έχει ξεχάσει τα πάντα γύρω από τον θάνατο, αλλά θυμάται την αγάπη. Και γι’ αυτό τραγουδάει τώρα –για τη νύφη που ποτέ δεν θα έρθει.

Ξαναδιαβάζοντας το Κοττό τέσσερα χρόνια μετά την έκδοσή του, κάνω ξανά την ίδια διαπίστωση: κάθε φορά που ο αναγνώστης ανοίγει ένα βιβλίο του Λευκάδιου, κάτι καινούργιο θ' ανακαλύψει.

Κουσά-χιμπαρί σημαίνει κορυδαλλός του γρασιδιού. Οι Ιάπωνες του έχουν δώσει ποιητικά ονόματα. Το ονομάζουν επίσης άσα-σούζου πρωινή καμπανούλα, γιάμπου-σούζου καμπανούλα του δάσους με τα μπαμπού, άκι-καζέ φθινοπωρινό άνεμο και κο-σούζο-μουσί παιδί του μελωδικού εντόμου. Είναι το μικρότερο από τα μελωδικά έντομα μετά το γιαμάτο-σούζου (μικρή καμπάνα του Γιαμάτο).

Ακούστε το τραγούδι του!

Το Ποτάμι του Ουρανού

Αγαπητοί φίλοι, κοιτάζοντας αυτή τη φωτογραφία ήρθε στον νου μου ένα κείμενο του Λευκάδιου Χερν από το Κοττό που μιλάει για τις πυγολαμπίδες και για το μεγαλειώδες θέαμα της μάχης των πυγολαμπίδων που έκανε τον ποταμό Ούτζι να μοιάζει με τον Γαλαξία.

Hotaru Ika (firefly squids), Japan
Photo from "Bright Side"

[...] Σήμερα o τόπος που φημίζεται πιο πολύ για τις πυγολαμπίδες του βρίσκεται κοντά στο Ούτζι, στο Γιαμασιρό. Το Ούτζι, μια όμορφη μικρή πόλη στη μέση της ονομαστής τεϊοπαραγωγού περιοχής, βρίσκεται πάνω στον Ουτζιγκάουα και όσο γνωστό είναι για το τσάι του, άλλο τόσο φημίζεται για τις πυγολαμπίδες του. Κάθε καλοκαίρι τα τρένα με έκτακτα δρομολόγια από το Κυότο και την Όσακα μεταφέρουν χιλιάδες επισκέπτες, που πηγαίνουν στο Ούτζι για να δουν τις πυγολαμπίδες.

Αλλά μόνο από ένα συγκεκριμένο σημείο στο ποτάμι, που απέχει κάμποσα χιλιόμετρα από την πόλη, μπορεί κανείς να θαυμάσει το μεγαλειώδες θέαμα, το χοτάρου-κάσσεν ή «μάχη των πυγολαμπίδων». Το ποτάμι στριφογυρίζει ανάμεσα στους κατάφυτους λόφους και μυριάδες πυγολαμπίδες χιμάνε από τις δύο όχθες για να συναντηθούν και να σφιχταγκαλιαστούν πάνω από το νερό. Στιγμές στιγμές μαζεύονται τόσες πολλές, που σχηματίζουν κάτι που στο μάτι φαίνεται σαν φωτεινό σύννεφο ή σαν γιγάντια μπάλα από σπίθες. Το σύννεφο σκορπίζεται γρήγορα ή η μπάλα πέφτει και σπάζει πάνω στην επιφάνεια του νερού και οι πεσμένες πυγολαμπίδες λάμποντας παρασέρνονται μακριά· γρήγορα όμως ένα καινούργιο σμήνος συγκεντρώνεται στο ίδιο σημείο. Οι άνθρωποι περιμένουν όλη τη νύχτα στο ποτάμι μέσα στις βάρκες, για να δουν το φαινόμενο. Αφού γίνει το χοτάρου-κάσσεν, ο Ουτζιγκάουα σκεπασμένος με τα έντομα που στροβιλίζονται λάμποντας ακόμα, λέγεται ότι μοιάζει με τον Γαλαξία, τον οποίο οι Ιάπωνες αποκαλούν πιο ποιητικά Ποτάμι του Ουρανού. 

Ίσως ένα τέτοιο θέαμα να παρακολούθησε η μεγάλη ποιήτρια Τσιγιό από το Κάγκα, προτού γράψει:

Κάουα μπακαρί,

Γιαμί ουά ναγκαρετέ;

Χοτάρου κανά!

Είναι μονάχα το ποτάμι ή μήπως είναι το σκοτάδι το ίδιο που το παρασέρνουν τα νερά; Ω, οι πυγολαμπίδες! [...]

Από το Κοττό, κεφ. «Πυγολαμπίδες»

Copyright© Τέτη Σώλου, 2014

All rights reserved

Λευκάδιος και Ιζόλα

Τι ευτυχής συνύπαρξη! Δυο μεγάλες αγάπες μου, ο Λευκάδιος και η Ιζόλα μαζί στο πρωτοσέλιδο του Artic.gr.

Μπορείτε να διαβάσετε την εξαιρετική κριτική προσέγγιση της Μαριάννας Γεωργούλη στο «Κοττό» στον παρακάτω σύνδεσμο:

Κριτική του «Κοττό»

Για την έκθεση «Δύο χρόνια Ιζόλα» μπορείτε να δείτε πληροφορίες στο event του fb

ΚΛΙΚ

A review on the greek publication of «Kotto»

Αγαπητοί φίλοι, 

με χαρά διάβασα την κριτική που έκανε η κριτικός λογοτεχνίας Μαριάννα Γεωργούλη στην ελληνική έκδοση του Κοττό. Η κριτική δημοσιεύτηκε στο «Artic.gr» και μπορείτε να τη διαβάσετε στον παρακάτω σύνδεσμο

Κριτική-Λευκάδιος Χερν, Κόττο

ΚΛΙΚ

Dear friends, as the translator of Lafcadio Hearn's «Kotto» in greek I was so happy to read the review which Marianna Georgouli wrote for the greek edition of the book. The review published online at «Artic.gr». And now I proudly share it with you. As the review is writtern in greek, I translate in english some parts of it.

The review begins with an abstract from the «Revery» and goes on with a short biography of Lafcadio Hearn.  The second paragraph speaks about the book and how Lafcadio, the universal man, became a universal writer.

In the third paragraph the reviewer presents the content of «Kotto» mentioning the prefraces of the great grandson Bon Koizumi, the publisher George C. Poulos, the member of Hearn Society Takis Efstathiou and mine. She spots the essays «Revery» and «A drop of dew» for the highly interesting and charming approach of Buddhism towards man, soul and death and of course the touching «Woman's Diary» for the valuable contact with a woman of another culture and era.

In the forth paragraph about the language the reviewer mentions «Apart from the content, in «Koto» much of the magic is in the combination and the flow of the words and in the fact that they are in the right time in the proper position to a lure and a sink the reader in the book. His methods to handle the language separate and elevate Lafcadio Hearn to a maestro of the art of speech from a simple story teller. She also conratulates the translator who managed to accomplish the difficult task of translating such a book in a way that brings in depth the poetic speech of the writer and transports the reader to the book's atmosphere. 

In conclusion, the partnership in this publication of people with both passion and love for what they do led to a result of impressive quality which is rare nowadays.

Review-Lafcadio Hearn, Kotto

CLICK

Κριτική του Κοττό από τη Μαριάννα Γεωργούλη

Λευκάδιος Χερν, «Κόττο» σε μετάφραση Τέτης Σώλου

Αγαπητοί φίλοι, 

με χαρά διάβασα την κριτική που έκανε η κριτικός λογοτεχνίας Μαριάννα Γεωργούλη στην ελληνική έκδοση του Κοττό. Η κριτική δημοσιεύτηκε στο Artic.gr, που αγαπάει τις τέχνες, τη λογοτεχνία και τον Λευκάδιο. O σύνδεσμος Κριτική-Λευκάδιος Χερν, Κόττο δεν είναι πλέον ενεργός, αλλά μπορείτε να τη διαβάσετε πιο κάτω.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Στη θολή  καταχνιά της διάλυσής μας θα επιζήσει η ουσία όλων αυτών που κάποτε υπήρξαν ανθρώπινη ζωή-οι μονάδες όλων των υπάρξεων τωρινών και περασμένων, με όλες τις σχέσεις τους, όλες τις ροπές τους, όλη την κληρονομιά των δυνάμεων που κάνουν το καλό ή το κακό, όλες τις δυνατότητες που συσσωρεύτηκαν μέσα από μυριάδες γενεές, με όλη την ενέργεια που σχημάτισε τη ρώμη των φύλων-και για αμέτρητους καιρούς θα είναι σε τροχιά γύρω από τη ζωή και τη σκέψη».

Ποιος είναι ο Λευκάδιος Χερν;

Ο Χερν γεννήθηκε στη Λευκάδα το 1850 και ήταν μόλις 2 ετών, όταν ο πατέρας του πήγε την οικογένειά του στο Δουβλίνο, όπου ο Λευκάδιος έζησε τα παιδικά του χρόνια. Στα 19 του μεταναστεύει στην Αμερική, όπου έζησε σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, μέχρι να βρει δουλειά ως δημοσιογράφος. Εκεί παντρεύτηκε μία έγχρωμη γυναίκα, γεγονός που προκάλεσε την απόλυσή του και τη μετάβασή του στην εξωτική γι’ αυτόν Νέα Ορλεάνη. Στη συνέχεια πηγαίνει για δύο χρόνια στη Μαρτινίκα και από εκεί στη Νέα Υόρκη για να καταλήξει τελικά το 1890 στην Ιαπωνία ως ανταποκριτής εφημερίδας.  Εκεί έμελλε να βρει και τη μεγαλύτερή του έμπνευση, αυτή που ανέδειξε όσο καμία άλλη το συγγραφικό του ταλέντο και τον καταξίωσε. Πέρα από πηγή συγγραφικής έμπνευσης, η Ιαπωνία υπήρξε και ο τόπος, στον οποίο γνώρισε την Κοϊζούμι Σέτσου, κόρη μιας τοπικής οικογένειας σαμουράι, με την οποία παντρεύτηκε και απέκτησε τέσσερα παιδιά. Πολιτογραφήθηκε Γιαπωνέζος, παίρνοντας το όνομα Κοϊζούμι Γιακούμο το 1896 και δούλεψε ως καθηγητής σε ιαπωνικά πανεπιστήμια. Ο Χερν έγινε παγκοσμίως γνωστός για τα έργα του που αφορούσαν την Ιαπωνία, αφού έφερε στο φως έναν πολιτισμό που ήταν ακόμα άγνωστος στους λαούς της Δύσης στα τέλη του 19ου αιώνα. Θεωρήθηκε έτσι ως πρεσβευτής της Ιαπωνίας της Δύσης, ενώ όταν πέθανε, το 1904, οι φοιτητές του έγραψαν στην πλάκα του τάφου του το εξής σημείωμα: «Στον Λευκάδιο Χερν, του οποίου η πένα υπήρξε πιο ισχυρή ακόμα και από τη ρομφαία του ένδοξου έθνους που αγάπησε, έθνους που πιο μεγάλη τιμή του υπήρξε ότι τον δέχτηκε στις αγκάλες του ως πολίτη και του πρόσφερε, αλίμονο, τον τάφο.»

«Κόττο»

Το «Κόττο» είναι ένα από τα βιβλία του Χερν που αναφέρονται στην ιαπωνική ζωή. Καθώς διαβάζει κανείς αυτό το βιβλίο-αμάγαλμα ιαπωνικών μύθων, ιστοριών και παραδόσεων μεταφέρεται νοερά στην Ιαπωνία του 19ου αιώνα, κάνοντας ένα ταξίδι που συνήθως δεν του επιτρέπουν τα ερεθίσμαστα της δυτικής κοινωνίας. Ο Χερν εισάγει με περισσή τέχνη τον δυτικό αναγνώστη σε έναν κόσμο αλλιώτικο (και αλλόκοτο στα δικά του μάτια), τον παραξενεύει, τον εκπλήσσει, τον ανοικειώνει, και, όσο περισσότερο αναδύονται αυτά τα συναισθήματα, τόσο περισσότερο ο αναγνώστης μαγεύεται από την ποικιλομορφία του ανθρώπινου πολιτισμού και αυτήν την μέχρι πρότινος άγνωστη πτυχή του. Υπάρχουν στιγμές κατά την ανάγνωση που απορείς με τις συνήθειες και τον τρόπο σκέψης των απλών ανθρώπων της Ιαπωνίας της εποχής εκείνης και που όσα περιγράφονται σου φαίνονται άγνωστα, ξένα, «περίεργα». Υπάρχουν κι άλλες που γοητεύεσαι από όσα κρύβονται στο μυαλό των ανθρώπων ενός άλλου πολιτισμού, τόσο που θες να ταξιδέψεις και να βρεθείς κοντά τους, να συνομιλήσεις μαζί τους, να μοιραστείς τις συνήθειες και τις σκέψεις τους. Κάπως έτσι ο Χερν κατορθώνει να μετατραπεί από οικουμενικός άνθρωπος σε οικουμενικό συγγραφέα που με τη γραφή του ενώνει ανθρώπους, εθνικότητες και εποχές και οξύνει τις αισθήσεις των αναγνωστών με τις περίτεχνες περιγραφές του.

Το περιεχόμενο

Η έκδοση ξεκινά με τον πρόλογο του Μπον Κοϊζούμι, δισέγγονου του Λευκάδιου Χερν που εκφράζει την περηφάνια του για τον προπάππου του και το σπουδαίο έργο του, ενώ ακολουθεί εισαγωγή του εκδότη, George C. Poulos, για το πώς ξεκίνησε η ιδέα της έκδοσης των έργων του Χερν.  Προτού ξεκινήσει το κύριο μέρος το βιβλίου, υπάρχει επίσης σημείωμα από τον Τάκη Ευσταθίου, μέλος του The Hearn Society και λίγα λόγια από τη μεταφράστρια των τριών αυτών βιβλίων, Τέτη Σώλου.

Στο κύριο μέρος του, το Κόττο περιλαμβάνει ιαπωνικούς θρύλους και δοξασίες που ο συγγραφέας βρήκε σε σπάνια ιαπωνικά χειρόγραφα και θέλησε να τα διαδώσει.  Περιλαμβάνει επίσης αποκαλυπτικά και άκρως ενδιαφέροντα δοκίμια του Χερν για τη φύση, τα έντομα, τους ανθρώπους, τις σχέσεις τους, τη ζωή και το θάνατο, την ψυχή και το βουδισμό αγγίζοντας κάθε πτυχή της ύπαρξης…  Ενδιαφέρον παρουσιάζουν ακόμη οι αφηγήσεις του συγγραφέα για περιστατικά που έζησε ο ίδιος ή που του αφηγήθηκαν. Αυτό όμως που πραγματικά συγκλονίζει και συγκινεί είναι το «Ημερολόγιο μιας γυναίκας». Πρόκειται για το πραγματικό ημερολόγιο μιας γιαπωνέζας που με εξαιρετική απλότητα και αμεσότητα μιλά για την έγγαμη ζωή της, τις συνήθειές της και τα ήθη της εποχής στο Τόκιο, αλλά και για την τραγική πορεία της προς το θάνατο χωρίς όμως ίχνος μελοδραματισμού. Προσωπικά ξεχώρισα το κεφάλαιο αυτό για την πολύτιμη επαφή που προσφέρει με μια γυναίκα άλλου πολιτισμού και εποχής, όπως και τα κεφάλαια «Μια δροσοσταλίδα» και «Ρεμβασμός» για την πόρτα που ανοίγουν στην άκρως ενδιαφέρουσα και γοητευτική προσέγγιση του βουδισμού απέναντι στον άνθρωπο, την ψυχή και το θάνατο.

Στο τέλος υπάρχουν κατατοπιστικότατες σημειώσεις της μεταφράστριας με πολύ χρήσιμες διευκρινίσεις για πραγματολογικά και γλωσσικά θέματα που εξυπηρετούν την ευκολία της ανάγνωσης. Ακολουθεί η βιογραφία του συγγραφέα, η εργογραφία του που έχει ως θέμα την Ιαπωνία, η βιβλιογραφία που αξιοποιήθηκε για την έκδοση, καθώς και λίγα λόγια από τη μεταφράστρια.

Η γλώσσα

Πέρα από το περιεχόμενο, στο Κόττο μεγάλο μέρος της μαγείας βρίσκεται στις λέξεις,  στους συνδυασμούς τους, στη ροή τους, στο γεγονός ότι βρίσκονται την κατάλληλη στιγμή στην κατάλληλη θέση για να σε παρασύρουν και να σε βυθίσουν στο βιβλίο. Υπάρχουν στιγμές κατά την ανάγνωση που το μυαλό αδυνατεί να εστιάσει στο νόημα, στο περιεχόμενο των λέξεων, στο σημαινόμενό τους, και μένει αρχικά μόνο στο σημαίνον, στη μορφή τους, στην ωραιότητά τους, για να περάσει με μια δεύτερη ανάγνωση και στο περιεχόμενο. Πρόκειται για αυτό το «πώς», για τον τρόπο χειρισμού της γλώσσας και των μέσων της που διαχωρίζει και εξυψώνει τον μαέστρο της τέχνης του λόγου από τον απλό αφηγητή ιστοριών. 

Ως ενδεικτικό κομμάτι εκπληκτικής λογοτεχνικής ομορφιάς, τόσο από άποψη μορφής όσο και από άποψη περιεχομένου παραθέτω το εξής: «Ανάμεσα στην εξαφάνιση της σταγόνας και στην εξαφάνιση του ανθρώπου ποια η διαφορά; Μια διαφορά στις λέξεις… Αλλά, αναρωτηθείτε τι απογίνεται η δροσοσταλίδα. Με τον παντοδύναμο ήλιο τα άτομά της χωρίζονται, ανυψώνονται και σκορπίζονται. Πηγαίνουν στο σύννεφο και στο χώμα, στο ποτάμι και στη θάλασσα και από το χώμα, το ποτάμι και τη θάλασσα θα ξανασηκωθούν, μόνο και μόνο για να πέσουν και να σκορπιστούν πάλι. Θα γλιστρήσουν πάνω σε αχλύ που ιριδίζει, θα γίνουν άσπρος πάγος, χαλάζι και χιόνι, θα αντικαθρεφτίσουν ξανά μορφές και χρώματα του μακρόκοσμου, θα πάλλουν στους βαθυκόκκινους χτύπους των καρδιών που δεν έχουν γεννηθεί ακόμα. Γιατί καθεμία από αυτές πρέπει να συνταιριάσει ξανά τα αναρίθμητα ομοειδή άτομα, για να φτιάξει άλλες σταγόνες-σταγόνες δροσιάς, βροχής και χυμού, σταγόνες αίματος, ιδρώτα και δακρύων».

Συγχαρητήρια αξίζουν και στη μεταφράστρια, Τέτη Σώλου, που κατάφερε να φέρει εις πέρας ένα τόσο δύσκολο εγχείρημα μεταφράζοντας ένα τέτοιο βιβλίο, ακόμα και τα ποιήματα που περιέχει σε ορισμένα σημεία, όχι διεκπεραιωτικά, αλλά με τρόπο που αναδεικνύει σε βάθος την ποιητική πένα του Χερν και μεταφέρει στον αναγνώστη την ατμόσφαιρα του έργου.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το βιβλίο είναι εικονογραφημένο με τις εικόνες του αυθεντικού βιβλίου που έγιναν από τον Γκενζιρό Γιέτο υπό την καθοδήγηση του Χερν. Τα σκίτσα αναπαριστούν εικόνες της φύσης και της γιαπωνέζικης ζωής συμβάλλοντας στη δημιουργία ατμόσφαιρας.

Συνολικά

Θεωρώ πως η σύμπραξη σ’ αυτήν την έκδοση ανθρώπων με τόσο μεράκι και αγάπη για αυτό που κάνουν αλλά και για το ίδιο το έργο του Λευκάδιου Χερν οδήγησε σε ένα αποτέλεσμα εντυπωσιακά ποιοτικό και σπάνιο στις μέρες μας. Σε όποιον ενδιαφέρεται να ανοίξει τους πνευματικούς, γνωστικούς και ψυχικούς του ορίζοντες και να ταξιδέψει στο χώρο και το χρόνο αποκτώντας πρόσβαση σε έναν άλλον-πολύ λίγο γνωστό-πολιτισμό, προτείνω ανεπιφύλακτα να αφιερώσει όση ώρα χρειαστεί σ’ αυτό το βιβλίο, ξεφυλλίζοντάς το, χαζεύοντας τα σκίτσα του, αφήνοντας τη ματιά του να σταθεί στην ομορφιά των λέξεων και το νου του να στοχαστεί ξανά και ξανά πάνω στον καινούργιο κόσμο που ανοίγεται μπροστά του. Ένα βιβλίο είναι πολύ φτηνότερο από ένα αεροπορικό εισιτήριο, σε κάποιες περιπτώσεις όμως μπορεί να επιτελέσει την ίδια χρήση με αυτό… Καλή ανάγνωση, λοιπόν και…καλό ταξίδι!

 «Δεν υπάρχει απώλεια, γιατί κανένας Εαυτός δεν μπορεί να χαθεί. Οτιδήποτε υπήρξε αυτό ήσουν, οτιδήποτε υπάρχει αυτό είσαι, οτιδήποτε θα υπάρξει αυτό θα γίνεις. Προσωπικότητα! Ατομικότητα! Σκιές ονείρου μέσα σε όνειρο. Η ζωή μόνον απέραντη είναι , και ό,τι φαίνεται πως υπάρχει δεν είναι παρά το τρέμουλο της-ο ήλιος, το φεγγάρι, τ’ αστέρια, η γη, ο ουρανός, η θάλασσα, ο νους και ο άνθρωπος, ο χώρος και ο χρόνος. Όλα είναι σκιές. Οι σκιές έρχονται και παρέρχονται· αυτό που φτιάχνει τις σκιές είναι παντοτινό».

Λευκάδιος Χερν, «Κόττο»

Info: Το βιβλίο «Κόττο», όπως και τα βιβλία «Καϊντάν» και «Ιαπωνικό Μωσαϊκό» του Λευκαδίου Χερν εκδόθηκαν το 2014, το επετειακό έτος των 110 χρόνων μετά το θάνατο του συγγραφέα και των 150 χρόνων μετά την ένωση των νησιών του Ιονίου με την Ελλάδα. Η μετάφραση ανήκει στην Τέτη Σώλου και η έκδοση στο Ταμείο Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς.