Αφηγηματική παράσταση «Νοσταλγία, η αιώνια κατοικία του πνεύματος»

Η αφίσα της παράστασης

Οι βραδιές απαγγελίας άρχισαν το 2006 με πρωτοβουλία του Σίρο Σάνο, ηθοποιού από το Ματσούε. Η δραστηριότητά του αυτή συμπληρώθηκε με τη συμβολή του φίλου του, του παγκοσμίως γνωστού κιθαρίστα Κυότζι Γιαμαμότο, ο οποίος κατάγεται επίσης από το Ματσούε. 

Ο Σίρο Σάνο κάθε χρόνο επιλέγει τα θέματα που θα απαγγείλει και τα επεξεργάζεται, ενώ ο Κυότζι Γιαμαμότο διαπλάθει έναν μυστηριώδη κόσμο μουσικής. Η συνεργασία των δύο καλλιτεχνών έχει αναγάγει την απαγγελία σε υψηλό καλλιτεχνικό δρώμενο.

Μέσα από τις παραστάσεις τους φέρνουν σε επαφή το κοινό με την ομορφιά των έργων του Χερν και με τον φανταστικό κόσμο που αφουγκραζόταν και δίνουν την αίσθηση των μηνυμάτων πουεπιθυμούσε να μεταδώσει μέσω των έργων του. Ο Χερν αγαπούσε ιδιαίτερα τις αφηγήσεις και η αγάπη αυτή διατηρήθηκε σε όλη του τη ζωή.

Photo: Olga Kolisoglou

Τη βραδιά στο Ανοιχτό Θέατρο του Δήμου Λευκάδας άνοιξε ο Μπον Κοϊζούμι.

Στην αφηγηματική-μουσική παράσταση που δόθηκε περιλήφθηκαν αποσπάσματα από:

• Το όνειρο μιας καλοκαιρινής μέρας

• Ματσούε, η πρωτεύουσα της Επαρχίας των Θεών

• Η γυναίκα που αγόραζε σιρόπι

• Η πηγή της νιότης

• Το σκέπασμα

• Σε κάποιον σιδηροδρομικό σταθμό

• Μια δροσοσταλίδα

• Σαγιονάρα

Η παράσταση δόθηκε στα ιαπωνικά και στη γιγαντοοθόνη πίσω από τους καλλιτέχνες εμφανίζονταν οι υπότιτλοι στα ελληνικά και στα αγγλικά. Τη μετάφραση των ελληνικών υπότιτλων έκαναν η Τέτη Σώλου και ο Ηλίας Ταμπακέας, ενώ τη μετάφραση των αγγλικών υπότιτλων η Χίδερ Ντίξον.

Είναι μεγάλη τιμή για μένα που το όνομά μου συνδέθηκε με μια συγκλονιστική παράσταση, τέτοια που σπάνια έχουμε την ευκαιρία αλλά και τη δυνατότητα να παρακολουθήσουμε στον τόπο μας. Η συνεργασία μου με τους Ιάπωνες, και ιδιαίτερα με τη Σόκο Κοϊζούμι που είχε την επίβλεψη και τον συντονισμό της προετοιμασίας, ήταν υποδειγματική.

Photo: Olga Kolisoglou

Photo: Tety Solou

Photo: Olga Kolisoglou

Photo: Olga Kolisoglou

Το πρώτο μέρος της παράστασης,
η αφήγηση του Όνειρου μιας καλοκαιρινής μέρας.

Το τελευταίο μέρος της παράστασης

Ήταν μια εξαιρετική παράσταση, πρωτότυπη και ατμοσφαιρική. Όση και αν είναι η κούραση του καλλιτέχνη μετά το τέλος της παράστασης, γράφει η Ελένη Χαλκούση, ποτέ δεν είναι τόσο μεγάλη ώστε να μην μπορεί ο καλλιτέχνης να δεχτεί έναν καλό λόγο για την τέχνη του. Αυτό σκέφτηκα -κι εγώ και οι περισσότεροι θεατές- και πλησιάσαμε τους δύο καλλιτέχνες για να τους δώσουμε τα ειλικρινή μας συγχαρητήρια.

Αναμνηστική φωτογραφία μετά το τέλος της παράστασης. Διακρίνονται στην πάνω σειρά ο γλύπτης Μασάκι Νόντα και ο δισέγγονος του Λευκάδιου Μπον Κοϊζούμι, στη μεσαία σειρά η Αγγελική Κόγκα, η Σόκο Κοϊζούμι, ο Σίρο Σάνο, ο Κυότζι Γιαμαμότο, η Τέτη Σώλου και ο κ. Γαζής του Πνευματικού Κέντρου.
Photo: Olga Kolisoglou

Σίρο Σάνο, Ντορίνα Καππάτου, Τέτη Σώλου
Photo: Olga Kolisoglou

Τέτη Σώλου και Κυότζι Γιαμαμότο.

Photo: Olga Kolisoglou

ΣΙΡΟ ΣΑΝΟ

Ηθοποιός. Γεννήθηκε στην πόλη Ματσούε της περιφέρειας Σιμάνε στις 4 Μαρτίου 1955.

Το 1975 συμμετείχε στη δημιουργία της θεατρικής ομάδας  Shakespeare Theater. 

Το 1980 συνδέεται με την ομάδα δραματικής τέχνης Gekidan Jyokyo Gekijo (με κορυφαίο τον Κάρα Γιούρο) και το 1986 κάνει την πρώτη του κινηματογραφική εμφάνιση στην ταινία Yumemiru youni nemuritai («Να κοιμάσαι σαν να ονειρεύεσαι») σε παραγωγή Καϊζό Χαγιάσι. Έχει παίξει σε περισσότερα από 110 έργα συμπεριλαμβανομένων ξένων ταινιών.

Από το 2006 η πόλη Ματσούε άρχισε να πραγματοποιεί «Βραδιές απαγγελίας» των έργων του Λευκάδιου Χερν. Από τον επόμενο χρόνο το σενάριο των απαγγελιών γράφει ο Σίρο Σάνο και τη μουσική επένδυση κάνει Κυότζι Γιαμαμότο, ροκ κιθαρίστας και φίλος του Σίρο Σάνο. 

Το 2009 δώρισε στο Αμερικανικό Κολλέγιο της Ελλάδας το πλήρες σύνολο των έργων του Λευκάδιου Χερν αποτελούμενο από 16 τόμους.

Photo: Olga Kolisoglou

ΚYΟΤΖΙ ΓΙΑΜΑΜΟΤΟ

Γεννήθηκε στην πόλη Ματσούε της περιφέρειας Σιμάνε.

Ο Κυότζι ξεκίνησε να παίζει κιθάρα στην ηλικία των δεκαπέντε χρόνων. Διακρίθηκε ως εξαιρετικό ταλέντο και τοποθετήθηκε ως κορυφαίος κιθαρίστας και τραγουδιστής του συγκροτήματος Bow Wow. To συγκρότημα έγινε γρήγορα δημοφιλές, όταν έκανε περιοδείες με τα συγκροτήματα των Aerosmith και Kiss. Εξαιτίας δε της δυναμικής του στις τεχνικές της κιθάρας έγινε ένας από τους πρόδρομους της σύγχρονης Ιαπωνικής ροκ σκηνής. Αργότερα έφτιαξε το συγκρότημα Vow Wow με έδρα το Λονδίνο και για τέσσερα χρόνια έκανε ηχογραφήσεις και συναυλίες στη Μεγάλη Βρετανία, την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. 

Έχει εκδώσει αρκετά άλμπουμ ορχηστρικής μουσικής με κιθάρα, λαμβάνει μέρος σε αυτοσχεδιαστικά σχήματα Jazz-fusion μουσικής και γράφει μουσική για τις «Βραδιές Απαγγελίας» των έργων του Λευκάδιου Χερν με τον Σίρο Σάνο. 

Τελετή τσαγιού

Photos: Olga Kolisoglou

Δεν είχα τη χαρά να παρακολουθήσω την τελετή του τσαγιού, τη λεγόμενη τσανογιού ή τσαντού, που έγινε στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Λευκάδας το Σάββατο 5 Ιουλίου. Την ίδια ώρα γινόταν μία ξενάγηση στο σπίτι που γεννήθηκε ο Λευκάδιος Χερν, στην εκκλησία που βαφτίστηκε και στα Γενικά Αρχεία όπου φυλάσσονται διάφορα έγγραφα της οικογένειας.

ΚΛΙΚ

Η Ντίνα Αναστασιάδου, που γνωρίζει την Ιαπωνία, έδωσε την πληροφορία για όσους ενδιαφέρονται για τη φιλοσοφία της Άπω Ανατολής και ιδιαίτερα της Ιαπωνίας και θέλουν να μάθουν περισσότερα για την τελετή τσαγιού στην Ιαπωνία, ότι υπάρχει ένα μικρό βιβλίο στα αγγλικά "The book of Tea" του Okakura Kakuzo / Tenshin. O Kakuzo ήταν ο μεγαλύτερος ιστορικός τέχνης και φιλόσοφος της Ιαπωνίας στις αρχές του 20ου αιώνα. Το βιβλίο κυκλοφορεί μεταφρασμένο στα ελληνικά.

Photo: Olga Kolisoglou

Photo: Olga Kolisoglou

Την τελετή του τσαγιού παρουσίασε ο Χισαό Νακαμούρα και η κόρη του.

Photo: Olga Kolisoglou

Το ανοιχτό πνεύμα του Λευκάδιου Χερν-Εκδηλώσεις στην Ελλάδα

Το Ανοιχτό Πνεύμα του Λευκάδιου Χερν περιέλαβε σειρά από εκδηλώσεις στην Αθήνα, Λευκάδα και Κέρκυρα για την επέτειο των 110 χρόνων από τον θάνατο του Λευκάδιου Χερν.
Στην Αθήνα, στις 3 Ιουλίου, έγινε καλωσόρισμα της ιαπωνικής ομάδας στο Αμερικανικό Κολλέγιο. Την επόμενη μέρα οι εκδηλώσεις μεταφέρθηκαν στη Λευκάδα όπου είχε οργανωθεί ένα τριήμερο αφιέρωμα στον Ιαπωνικό πολιτισμό υπό την αιγίδα της Ιαπωνικής Πρεσβείας στην Ελλάδα.
Οι εκδηλώσεις στη Λευκάδα περιλάμβαναν τελετή εγκαινίων του Ιστορικού Κέντρου Λευκάδιος Χερν, το διήμερο Διεθνές Συμπόσιο, βραδιά απαγγελίας με τους Σίρο Σάνο και Κιότζι Γιαμαμότο, τελετή τσαγιού και θεατρική παράσταση του κουκλοθεάτρου Μπουνρακού. Οι εκδηλώσεις στην Κέρκυρα, στις 7 Ιουλίου, περιλάμβαναν βραδιά απαγγελίας και τελετή τσαγιού.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον και βαρύτητα είχε το τριήμερο αφιέρωμα στη Λευκάδα:
ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΛΕΥΚΑΔΙΟΣ ΧΕΡΝ

Την Παρασκευή 4 Ιουλίου εγκαινιάστηκε στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Λευκάδας το Ιστορικό Κέντρο Λευκάδιος Χερν παρουσία της δημοτικής αρχής, του Ιάπωνα πρέσβη, της ιαπωνικής ομάδας, Ελλήνων που ταξίδεψαν ως τη Λευκάδα για να παρευρεθούν στο τριήμερο και Λευκαδιτών. Οι δύο αίθουσες του Ιστορικού Κέντρου αποτελούν για την ώρα το πρώτο μουσείο προς τιμήν του Λευκάδιου Χερν στην Ευρώπη.
Από τον τύπο της Λευκάδας
Από τον τύπο της Λευκάδας

ΣΥΜΠΟΣΙΟ
Το Σάββατο 5 και την Κυριακή 6 Ιουλίου 2014 στο Συνεδριακό Κέντρο του ξενοδοχείου Ionian Blue διεξήχθη το Διεθνές Συμπόσιο «Το Ανοιχτό πνεύμα του Λευκάδιου Χέρν. Από τη Δύση στην Ανατολή».
Ομιλητές και θέματα
Διεθνές Συμπόσιο-πρώτη ημέρα, 5 Ιουλίου
Διεθνές Συμπόσιο-δεύτερη ημέρα, 6 Ιουλίου

ΤΕΛΕΤΗ ΤΣΑΓΙΟΥ
Το Σάββατο 5 Ιουλίου έγινε η τελετή Τσανογιού ή Τσαντού στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Λευκάδας.
Από τον τύπο της Λευκάδας
Φωτογραφίες


ΒΡΑΔΙΑ ΑΠΑΓΓΕΛΙΑΣ
Το βράδυ του Σαββάτου 5 Ιουλίου είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε στο Ανοιχτό Θέατρο απαγγελία αποσπασμάτων του Λευκάδιου Χερν από τον Σίρο Σάνο με μουσική επένδυση από τον Κιότζι Γιαμαμότο.
Νοσταλγία, η αιώνια κατοικία του πνεύματος
Από τον τύπο της Λευκάδας


ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟ ΜΠΟΥΝΡΑΚΟΥ
Το τελευταίο βράδυ του τριήμερου αφιερώματος, στις 6 Ιουλίου, δόθηκε η εξαιρετική παράσταση «Γιούκι Οννά» από το κουκλοθέατρο Σέιουα Μπουνρακού.
Γιούκι-Οννά από το κουκλοθέατρο Σέιουα Μπουνρακού
Από τον τύπο της Λευκάδας

Διεθνές Συμπόσιο Λευκάδα 2014-Δεύτερη ημέρα, 6 Ιουλίου

Δεύτερη συνεδρία, 6 Ιουλίου

Η εξέλιξη του ανοιχτού πνεύματος

Hariclea Zengos
Photo: Olga Kolisoglou

1.

Χαρίκλεια Ζήνγκου

Ένα σπίτι στον κόσμο: Ο υπερεθνικός Χερν

Η εργασία αυτή θα εξετάσει τον Χερν από την οπτική της μεταποικιακής και παγκόσμιας θεωρίας, εστιάζοντας πρωτίστως στον Χερν ως υπερεθνικό συγγραφέα.

Δεδομένης της περιπλανώμενης ζωής του και των διαφορετικών πολιτισμών που εξερεύνησε στο έργο του, η μελέτη πάνω στον Χερν έχει να κάνει με θέματα εθνικής ταυτότητας, πατρίδας και της αίσθησης του να ανήκει κανείς κάπου, ενώ επίσης προσπαθεί να τον εξηγήσει εντός εθνικών πλαισίων. Για παράδειγμα, στον τίτλο της μονογραφίας του για τον Χερν, ο Νίκος Σοφιανός αναφέρεται σε αυτόν ως «ο Έλληνας ποιητής της Ιαπωνίας». Σε αντίθεση, ο κριτικός Κρις Μπόντζι, στο έργο του Νησιά και Εξορίες: Οι Κρεολικές Ταυτότητες της Μεταποικιακής Λογοτεχνίας, αναφέρει τον Χερν ως «Ιρλανδο-Ελληνο-Αμερικανό», αναγνωρίζοντας βασικά εθνικά πλαίσια, εξαιρώντας όμως τα ιαπωνικά, παρ’ όλον τον προσωπικό δεσμό του Χερν με τη χώρα. Το θέμα αν ο Χερν ήταν Έλληνας, Ιρλανδός, Αμερικανός και/ή Ιάπωνας είναι ανοιχτό σε δημόσιο ακαδημαϊκό διάλογο –ή μήπως όχι; Αισθανόταν ο Χερν σαν στο σπίτι του στον κόσμο;

Η εργασία αυτή θα υποστηρίξει ότι ο προσδιορισμός του Χερν με οποιαδήποτε μία και μοναδική εθνική ταυτότητα συνεπάγεται τον περιορισμό της υπερεθνικής εμβέλειας της ζωής και του έργου του. Αντλώντας εν μέρει από τη διερεύνηση της διεθνικότητας του Πολ Γκιλρόι στο Ο Μαύρος Ατλαντικός:  Νεωτερισμός και Διττή Συνείδηση (Verso, 1993), αυτή η εργασία θα υποστηρίξει την άποψη ότι ούτε ο Χερν πρέπει να προσηλωθεί σε έναν τόπο ή σε ένα έθνος ούτε η εργασία του να εξεταστεί μόνον εντός ενός εθνικού πλαισίου. Με λίγα λόγια η ζωή και το έργο του Χερν επιβεβαιώνει την ύπαρξη μιας νέας κατάστασης εθνικής ταυτότητας και της αίσθησης του να ανήκει κανείς κάπου, που αψηφά απόπειρες προσδιορισμού του (και ως εκ τούτου περιορισμού του) ως εθνικού συγγραφέα. Χρησιμοποιώντας την κριτική ορολογία του Γκιλρόι, η εργασία θα εξετάσει πώς η ζωή και το έργο του Χερν θέτουν σε δοκιμασία τη βεβαιότητα των ριζών με το ενδεχόμενο των οδών. Ο Χερν, πραγματικά και φανταστικά, ταξίδεψε σε μέρη όπως η Καραϊβική, η Νέα Ορλεάνη και η Ιαπωνία και ήρθε σε επαφή με διαφορετικούς λαούς και πολιτισμούς. Η αποδημία του δημιουργεί τρόπους ύπαρξης και θέασης που είναι υπερεθνικοί αν όχι παγκόσμιοι.

Demetrios Vassiliades
Photo: Olga Kolisoglou

2.

Δημήτριος Βασιλειάδης

Λευκάδιος Χερν και Βουδισμός

Το ενδιαφέρον και τα γραπτά του Χερν πάνω στον αρχαίο ιαπωνικό πολιτισμό και στη λαϊκή θρησκεία προκάλεσαν διάφορους λόγιους να αναρωτηθούν για τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του και τον φιλοσοφικό προσανατολισμό του. Πολλοί συγγραφείς υποθέτουν ότι έγινε βουδιστής, επειδή έγραψε πολλές βουδιστικές λαϊκές ιστορίες και η οικογένειά του ανήγειρε τον τάφο του σύμφωνα με τα βουδιστικά έθιμα στο κοιμητήριο Ζοσιγκάγια στο Τοσίμα. Αλλά μια τέτοια ερμηνεία είναι αυθαίρετη και δεν ανταποκρίνεται στα γεγονότα, αφού ο ίδιος ποτέ δεν υιοθέτησε επίσημα τη βουδιστική θρησκεία και η προσωπική του επιθυμία, σύμφωνα με την εντολή που έδωσε στον μεγαλύτερο γιό του, ήταν να τοποθετηθούν οι στάχτες του σ’ ένα κοινό δοχείο και να ενταφιαστεί, χωρίς καμία θρησκευτική τελετή, σε κάποια κατάφυτη από δέντρα πλαγιά.

Ο Χερν ποτέ δεν υπήρξε ένθερμος οπαδός οποιασδήποτε θρησκείας. Αγαπούσε την απλότητα της ιαπωνικής τέχνης και λογοτεχνίας και προσπάθησε να εξιστορήσει στον αναγνώστη του τα αισθήματα και τις προκαταλήψεις ενός συνηθισμένου βουδιστή της Ιαπωνίας. Για τον συγγραφέα η μελέτη του βουδισμού είναι η μελέτη της καθημερινής ζωής – η επίδραση της θρησκείας στις τελετές, στην τέχνη και στις συνήθειες των ανθρώπων.

Για τον Χερν η ζωή είναι ένας αγώνας με σκοπό την υπερνίκηση της περιορισμένης και αδύναμης ανθρώπινης φύσης. Το κλειδί της επιτυχίας σε αυτόν τον αγώνα βρίσκεται στη γνώση του μυστηρίου της ζωής και του θανάτου. Τα δύο σημαντικά που τον απασχολούν και κυριαρχούν στο έργο του είναι το γίγνεσθαι και η υπέρβαση. Αυτά μπορούν να συσχετιστούν στενά με τις έννοιες της σαμσάρα και της νιρβάνα.

Τα κείμενα του Χερν από την Ιαπωνία αποκαλύπτουν ότι το μυστικιστικό άρωμα της τοπικής βουδιστικής παράδοσης οπωσδήποτε αιχμαλώτισε τη φαντασία του και τον επηρέασε. Ο Χερν ενσωμάτωσε αρκετές από τις βασικές δοξασίες αυτής της θρησκείας, αλλά δεν τις αντιμετώπισε συστηματικά ούτε τις επεξεργάστηκε φιλοσοφικά ή θεολογικά. Η γοητεία που ένιωσε δεν περιορίστηκε στον Ιαπωνικό Βουδισμό, καθώς δεν διστάζει να διεισδύσει στην αρχαία εθνική θρησκεία της χώρας, στον Σιντοϊσμό, καθώς και σε θρησκευτικές παραδόσεις άλλων χωρών, όπως η Κίνα και η Ινδία. Στις ιστορίες και στους μύθους του προσπαθεί να απελευθερωθεί από τα δεσμά του ορθολογικού νου, ιδέες, φαινόμενα και χωροχρόνο.  Η φιλοδοξία του ανοιχτού πνεύματός του είναι εκείνη της απόλυτης ελευθερίας, που βρίσκεται πέρα από εθνικά και θρησκευτικά όρια.

Louis Solo Martinel
Photo: Olga Kolisoglou

3.

Λουίς Σόλο Μαρτινέλ

Εξωτισμός και Διαπολιτισμικότητα-Σχετικά με τις φανταστικές ιστορίες του Λευκάδιου Χερν

Ο Λευκάδιος Χερν, ένας αγγλόφωνος συγγραφέας από Ελληνο-Ιρλανδούς γονείς, ένα είδος Όμηρου ή Πρωτέα στο βασίλειο του παράδοξου, ένας προάγγελος της γενικής τάσης της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας, συγκέντρωσε παράξενες ιστορίες, μυθικούς θρύλους και φανταστικές ιστορίες από την Αμερική, τις Δυτικές Ινδίες (Μαρτινίκα) και την Ιαπωνία. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ευρωπαϊκός, αμερικανικός, καραϊβικός, κρεολός και ασιατικός πολιτισμός κύλησαν μέσα του όπως πέρασμα, μετάβαση, μετάφραση.

Γεννημένος σε πολυπολιτισμικό περιβάλλον, με ανοιχτό πνεύμα και ασυνήθιστη ικανότητα να αντιλαμβάνεται την ποικιλομορφία, συνάντησε αργότερα στη ζωή του περισσότερα διάσπαρτα και διαπολιτισμικά θέματα. Ύστερα από αυθεντικές ταξιδιωτικές εμπειρίες και συγκινήσεις εκπληκτικής απόλαυσης (frisson), συγκέντρωσε ιστορίες, οι οποίες αν και γεωγραφικά απέχουν πολύ μεταξύ τους, ποιητικά είναι πολύ κοντά.

Προάγγελος κάποιας Κρεολιτέ (πρώτος συγκέντρωσε και έγραψε κρεολικές ιστορίες), με μεγάλο θαυμασμό για τη γαλλική φιλολογία και με την τελική επένδυσή του στον ιαπωνικό πολιτισμό, μας άφησε έργα και πράξεις (διάφορες περιόδους και θεματικές) που πρέπει τώρα να επανεξετάσουμε και να επαναπροσδιορίσουμε με καινούργιες κριτικές θεωρήσεις και σύγχρονα εργαλεία.

Οι ταξιδιωτικές ιστορίες του (Η πρώτη μου μέρα στην Ανατολή, Δύο χρόνια στις Γαλλικές Δυτικές Ινδίες) περιέχουν κάποιες εξωτικές πλευρές. Οι ιστορίες του (Σκίτσα της Μαρτινίκας, Στην Ιαπωνία των Φαντασμάτων) είναι ήταν αρχικά ανθρωπολογικές έρευνες. Οι φανταστικές ιστορίες (Καϊντάν, Ιστορίες των Τροπικών, Κρεολικά διηγήματα 2) είναι κατάλληλα για αντιπαραβολή. Για παράδειγμα La Diablesse, η γυναίκα-διάβολος του ζαχαροκάλαμου της Μαρτινίκας και Γιούκι Οννά, ένα φάντασμα του ιαπωνικού χιονιού, Οσιντόρι, η ιερή πάπια του ιαπωνικού δάσους και Σουκουνιάν, ένα δυσοίωνο πουλί από το δάσος της Μαρτινίκας.

Παρουσιάζονται μερικοί τρόποι κατανόησης του εξωτισμού και διαπολιτισμικής ευελιξίας, που περιέχονται στα κείμενα ενός ειδικού της ποικιλομορφίας και της συγγένειας, πρώτον στη φιλολογία εξωτικών θεμάτων και πατέρα της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας.

Shingo Nagaoka
Photo: Olga Kolisoglou

4.

Σίνγκο Ναγκαόκα

Έλληνας, Ιρλανδός ή/και Βρετανός;-Η μετανάστευση του Χερν στην Αμερική και οι πολιτιστικές του ταυτότητες

Σε ηλικία δεκαεννέα ετών ο Πάτρικ Χερν έφτασε στη Νέα Υόρκη με το μεταναστευτικό πλοίο Cella στις 2 Σεπτεμβρίου 1869. Αυτό το γεγονός είναι ένα από τα αξιοσημείωτα ευρήματα της φιλόπονης και υπομονετικής έρευνας του Δρ. Κίντζι Τανάκα. Ο Δρ. Τανάκα ανακάλυψε επίσης ότι ο νεαρός Χερν δήλωσε κατά την είσοδό του στις Ηνωμένες Πολιτείες ότι η χώρα στην οποία «ανήκε» ήταν η Ελλάδα. Σημειωτέον επίσης ότι ο Χερν δήλωσε την εθνικότητά του ως Βρετανός, όταν επέστρεψε από τη Μαρτινίκα στη Νέα Υόρκη το 1887. Ήταν Έλληνας, Βρετανός ή Ιρλανδός μετανάστης στις Ηνωμένες Πολιτείες; Ή κυρίως ήταν μετανάστης μετά από είκοσι ένα χρόνια στην Αμερική χωρίς να αποκτήσει την αμερικανική υπηκοότητα;

Όσον αφορά την πολιτισμική ταυτότητα, ο Λευκάδιος Χερν είναι μοναδική φυσιογνωμία στη λογοτεχνική και κοινωνική ιστορία. Στις μέρες που οι νεοαφιχθέντες μετανάστες βοηθούσαν ο ένας τον άλλον στην αναζήτηση ταυτότητας και κοινότητας στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Χερν έδειχνε να κρατάει κάποια απόσταση από τον πυρετό της «δημιουργίας της Αμερικής» και της «επέκτασης προς τη Δύση» στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα. Η παρουσίασή μου θα λάβει υπόψη τις πολιτιστικές ταυτότητες του Χερν μέσα από τη ζωή και τα γράμματά του εστιάζοντας στις μέρες του στην Αμερική. Θα μπορούσε να είναι ένας Ιρλανδός μετανάστης ή/και Βρετανός δημοσιογράφος ή/και Ιάπωνας λαογράφος ή ακόμα Αμερικανός συγγραφέας περιλαμβανομένων των χρόνων που ο Χερν πέρασε εκεί και του αριθμού των έργων που εξέδωσε εκεί. Θα προσπαθήσω να δείξω με ποιον τρόπο μπορούμε να εντοπίσουμε τον Χερν μέσα στην εικόνα της αμερικάνικης σαλάτας και πώς το «ανοιχτό μυαλό» του τον βοήθησε να πάει πέρα από τα σύνορα μιας συγκεκριμένης ταυτότητας.

Paul Murray
Photo: Olga Kolisoglou

5.

Πολ Μόρεϊ

Γοτθικός Τρόμος: Το Δουβλίνο στοιχειώνει τον Λευκάδιο Χερν

Βαπτισμένος Πατρίκιος Λευκάδιος Χερν από τους γονείς του, ο Χερν εγκατέλειψε το Πάτρικ ή Πάντυ, όταν έκλεινε τα είκοσι και στο εφεξής ήταν γνωστός ως Λαφκάντιο (Λευκάδιος). Ήταν κάτι περισσότερο από μια απλή αλλαγή ονόματος: αποσιωπούσε την ταυτότητα της ιρλανδικής ανώτερης μεσαίας τάξης –και όλο το βάρος που συνεπαγόταν– και ξαναδημιουργούσε τον εαυτό του ως έναν εξωτικό Έλληνα συγγραφέα.

Τα έντεκα χρόνια που ο Χερν πέρασε στην Ιρλανδία, από την ηλικία των δύο μέχρι τα δεκατρία του, αποδείχτηκαν όμως επίμονα. Τα στοιχειώματα που μάστισαν τα παιδικά του χρόνια στο σπίτι της μεγαλοθείας του στην οδό Άπερ Λίσον στο Δουβλίνο, επανέρχονταν στο υπόλοιπο της ζωής του. Τα ξαναβρήκε στη Νέα Ορλεάνη, στις Δυτικές Ινδίες και στην Ιαπωνία.

Στα ύστερα ιαπωνικά έργα του ο Χερν προσπαθεί να κατανοήσει αυτές τις μακρινές παιδικές αναμνήσεις. Στο «Vespertina Cognitio» (Exotics and Retrospectives, 1898) ανακαλύπτει ότι ένα στοίχειωμα που έζησε στις Δυτικές Ινδίες έχει τα ίχνη του στο φάντασμα που τάραζε τον ύπνο του στα παιδικά του χρόνια. Άλλα ιαπωνικά κείμενα «Γοτθική Φρίκη» και «Το Άγγιγμα του Εφιάλτη» (Shadowings, 1900), καθώς και το «Χι-Μαουάρι» (Καϊντάν, 1904) επίσης εξερευνούν τους τρόμους της ιρλανδικής παιδικής ηλικίας. Σπαράγματα αυτοβιογραφικών προσχεδίων εξερεύνησαν ακόμη περισσότερο τη σκοτεινή πλευρά αυτών των χρόνων.

Γράφοντας στον Γ. Μ. Γέιτς το 1901 αναθυμάται την ανατροφή στο Δουβλίνο και μια παραμάνα που του είχε πει παραμύθια και ιστορίες με φαντάσματα. Δήλωσε στον Γέιτς ότι αγαπούσε «τα Ιρλανδικά Πράγματα». Παρόμοια με τις ιστορίες φαντασμάτων που εξόρυξε από το ιαπωνικό Καϊντάν, η πρώιμη ταυτότητά του ως Πατρίκιος Λευκάδιος είχε επαναβεβαιωθεί, οδηγημένη από μια δίνη χαοτικών συναισθημάτων που προέρχονταν από μια ταραχώδη παιδική ηλικία, από την οποία δεν μπορούσε να απομακρυνθεί.

Μετάφραση: Τέτη Σώλου, Ηλίας Ταμπακέας

Διεθνές Συμπόσιο στη Λευκάδα 2014 - Πρώτη ημέρα, 5 Ιουλίου 

ΚΛΙΚ

Διεθνές Συμπόσιο Λευκάδα 2014-πρώτη ημέρα, 5 Ιουλίου

Πρώτη συνεδρία, 5 Ιουλίου

Oι εκ νέου ανακαλύψεις ενός ανοιχτού πνεύματος

Bon Koizumi
Photo: Olga Kolisoglou

1.

Μπον Κοϊζούμι

Επιμνημόσυνος ομιλία: Το ανοιχτό πνεύμα του Λευκάδιου Χερν-Πνευματική Οδύσσεια από την Ελλάδα στην Ιαπωνία

Αισθάνομαι ιδιαίτερα μεγάλη ευχαρίστηση και τιμή, ως απόγονος του Πατρίκιου Λευκάδιου Χερν, να μιλήσω για το Ανοιχτό Πνεύμα του στον τόπο που γεννήθηκε και άρχισε μια πνευματική οδύσσεια που κράτησε ολόκληρη ζωή.

Ο Χερν γράφει στο δοκίμιό του με τον τίτλο «Ένα φάντασμα»: «Ένας άνθρωπος που ποτέ δεν περιπλανήθηκε μακριά από τον τόπο που γεννήθηκε, μπορεί να περάσει ολόκληρη τη ζωή του χωρίς να γνωρίσει φαντάσματα, αλλά ο νομάδας είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα κάνει τη γνωριμία τους».

Λέγοντας «φαντάσματα» εννοεί την επιθυμία για ταξίδια ή τη λαχτάρα για περιπλάνηση. Στην Ιαπωνία έγραψε σ’ ένα γράμμα στον Basil Hall Chamberlain (14 Δεκεμβρίου 1893) ότι τα φαντάσματα ήταν εκείνα που του έδωσαν «θάρρος και σκοπό» στη ζωή. Επίσης στο δοκίμιο «Η αξία του υπερφυσικού στη μυθοπλασία» κατέγραψε το επιχείρημα ότι «η λογοτεχνία του υπερφυσικού», όπως το Καϊντάν, «αναπαριστά πάντοτε κάποια σκιά αλήθειας». Αυτό που ο Χερν εννοεί εδώ είναι ότι οι άνθρωποι μπορούμε να είμαστε ταυτόχρονα δημιουργικοί και ταπεινοί επικοινωνώντας με τον υπερφυσικό ή μη ανθρώπινο κόσμο. Ο Χερν άσκησε κριτική στην ανθρωποκεντρική θεώρηση του κόσμου, στην ιδέα ότι οι άνθρωποι πρέπει να έχουν τον απόλυτο έλεγχο του κόσμου. Ο Χερν διαμόρφωσε την ξεχωριστή θέαση του κόσμου από την αποδημία του σε πολυθεϊστικές χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Αμερική των Κρεολών και η Ιαπωνία.

Εξερευνώντας το Ανοιχτό Πνεύμα του Χερν ως πολιτιστικές πηγές άρχισε με την έκθεση τέχνης με τίτλο «Ένα Αφιέρωμα στον Λευκάδιο Χερν (1850-1904)» στο Αμερικανικό Κολέγιο της Ελλάδος στην Αθήνα το 2009. Η έκθεση αυτή έχει ταξιδέψει από τότε στον κόσμο ακολουθώντας τα ίχνη του Χερν στο Ματσούε, στη Νέα Υόρκη και στη Νέα Ορλεάνη, υπό την αιγίδα οργανισμών σε διάφορες χώρες και πόλεις.

Ο εικοστός πρώτος αιώνας είναι, καθώς λέγεται, μάρτυρας στη μεγάλη αλλαγή των αξιών από ΑΕΠ: Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν σε ΑΕΕ: Ακαθάριστη Εθνική Ευχαρίστηση. Αυτό το πρόγραμμα του Ανοιχτού Πνεύματος συμμερίζεται το ίδιο πλαίσιο και ιδέες.

Στη διάλεξή του στο Πανεπιστήμιο του Τόκυο, ο Χερν με υπερηφάνεια εκδήλωσε τον δεσμό του με την Ελλάδα: «Εκείνοι οι αρχαίοι Έλληνες, παρ’ όλο που ήταν χαρούμενοι σαν παιδιά και καλοσυνάτοι, ήταν μεγάλοι φιλόσοφοι, στους οποίους ανατρέχουμε για καθοδήγηση ακόμα και σήμερα. Αυτό που ο κόσμος σήμερα αισθάνεται ότι έχει περισσότερο ανάγκη είναι η επιστροφή αυτού του Αρχαίου Ελληνικού Πνεύματος της ευτυχίας και της καλοσύνης». (Έντομα και Ελληνική Ποίηση). Επίσης ο Χερν αναγνώριζε κοινά στοιχεία ανάμεσα στην Αρχαία Ελλάδα και στην παραδοσιακή Ιαπωνία και καλούσε σε συγκριτική μελέτη των δύο.

Ελπίζω ότι μπορούμε να συντελέσουμε, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, ώστε να δημιουργηθεί μια συμβιωτική κοινωνία μέσω της μελέτης του ανοιχτού πνεύματος του Χερν, που αναμφίβολα καλλιέργησε η οδύσσειά του από την Ελλάδα στην Ιαπωνία.

Mari Christine
Photo: Olga Kolisoglou

2.

Μαρί Κριστίν

Το ανοιχτό πνεύμα του Λευκάδιου Χερν στην αίθουσα διδασκαλίας-Ευρήματα από τις παραδόσεις του Χερν στο Κουμαμότο

Το ανοιχτό πνεύμα του Λευκάδιου Χερν ήταν αυτό που του έδωσε την ικανότητά του να κατανοήσει τον ιαπωνικό πολιτισμό. Προερχόμενος από μεικτή κληρονομιά και έχοντας ζήσει σε χώρες άλλες από αυτήν της καταγωγής του, είχε έμφυτη την ικανότητα να παρατηρεί σε βάθος τον πολιτισμό και τον τρόπο ζωής των χωρών όπου έζησε. Μια πρόσφατη ανακάλυψη του σημειωματαρίου ενός σπουδαστή του Χερν είναι απόδειξη του ανοιχτού πνεύματός του.

Η αυτοέκφραση και η συνδρομή του στο να ανακαλύψουν  οι σπουδαστές τον εαυτό τους μέσω των γραπτών τους και της κατανόησης της αγγλικής γλώσσας ήταν μία από τις μεγάλες ικανότητες του Χερν. Οι σπουδαστές του ανακάλυψαν όχι μόνο τα αγγλικά και τον πολιτισμό. Ανακάλυψαν τις σκέψεις τους και τα αισθήματά τους.

Άλλοι έμαθαν πώς να αυτοεκφράζονται και να εκφράζουν τον πολιτισμό τους διεθνώς. Αυτή ήταν η περίπτωση του Τακαχικό Τομοέντα, του Ιάπωνα μαθητή από το Μπουζέν που κατέγραψε τις παραδόσεις.

Ακόμα και σήμερα κάποιοι Ιάπωνες πιστεύουν ότι το να μάθουν τα παιδιά τους αγγλικά σε μικρή ηλικία θα τα κάνει να χάσουν την ιαπωνική τους ταυτότητα. Ο Χερν δεν προσπαθεί να μετατρέψει σε αλλοδαπούς του Ιάπωνες μαθητές. Τους διδάσκει και τους προσφέρει τρόπους να εξηγήσουν την Ιαπωνία, τον ιαπωνικό πολιτισμό και τον ίδιο τους τον εαυτό ως Ιάπωνες στην αγγλική γλώσσα. Ταυτόχρονα, με την δια βίου ιδιότητά του ως δημοσιογράφος, τους παίρνει συνεντεύξεις για δικό του λογαριασμό, που τις χρησιμοποιεί στα γραπτά του. Γι’ αυτό και είναι εξαιρετικά επιμελής, όταν εξηγεί τον δυτικό πολιτισμό και το ιστορικό πλαίσιο της σημασίας και της προέλευσης των λέξεων και των εκφράσεων.  Αναφέρει τόπους οικείους στους μαθητές του. Κάνει αναφορές στον διαφορετικό τρόπο που εκφράζονται και εξηγούνται οι λέξεις και οι προτάσεις στα ιαπωνικά συγκρινόμενες με την αγγλική γλώσσα και τον δυτικό πολιτισμό και αντίστροφα. Ο ρόλος του δεν είναι απλώς να διδάξει αγγλικά. Μέσα από τους μαθητές του ανακαλύπτει την Ιαπωνία.

John Moran
Photo: Olga Kolisoglou

3.

Τζον Μοράν

Η Οδύσσεια του Λευκάδιου Χερν – Οι πρώιμες επιρροές του

Η πρόθεσή μου είναι να εξερευνήσω το ανοιχτό πνεύμα του Λευκάδιου Χερν μέσω των βιωμάτων των πρώτων χρόνων της ζωής του, προβάλλοντας την ελληνική επιρροή της μητέρας και της καταγωγής, την αγγλο-ιρλανδική κληρονομιά του πατέρα του και τον ντόπιο κόσμο των Ιρλανδών υπηρετών του.

Θα προχωρήσω κοιτάζοντας την περίοδο στο καθολικό οικοτροφείο St Cuthbert στο Ushaw της Αγγλίας -σημειώνοντας επίσης τη σχέση με τη Γαλλία- προτού εξετάσω την εξέλιξη του  ευρέος πνεύματός του που ακολούθησε την άφιξή του στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1869. Θα δω ιδιαίτερα τα εκλεκτά θέματά του στις εφημερίδες του Σινσινάτι, τον γάμο του με την Αλίθια «Μάττι» Φόλεϊ και τις σημαντικές καταγραφές του των διαφόρων κοινοτήτων εκεί, ιδιαίτερα της Αφρο-Αμερικάνικης κοινότητας.

Στη συνέχεια θα δείξω τη συνεχή ανάπτυξη του ανοιχτού πνεύματός του στη Νέα Ορλεάνη, όπου ένας βιογράφος αναγνώρισε ότι εφηύρε το πρότυπο που όλοι έχουμε τώρα γι’ αυτή την πόλη, με την κουζίνα και την κουλτούρα των Κρεολών, την Αφρο-Αμερικάνικη μουσική και χορό και τον παράξενο κόσμο του βουντού. Θα ακολουθήσω το έργο του στη Μαρτινίκα –περιλαμβανομένου του φωτισμένου τρόπου προσέγγισης των γυναικών– για να απεικονίζω περαιτέρω το ανοιχτό πνεύμα του εξετάζοντας συγχρόνως κάποιες αντιφάσεις.

Επίσης ελπίζω να εξερευνήσω την ώριμη εργασία του ως κορυφαίου ερμηνευτή της Ιαπωνίας για τη Δύση και να υποδείξω κάποια μαθήματα που μπορούμε να διδαχτούμε σήμερα από τη μεγάλη οδύσσειά του.

Sotiris Chalikias
Photo: Olga Kolisoglou

4.

Σωτήρης Χαλικιάς

Η φανταστική Ελλάδα του Λευκάδιου Χερν

Διαβάζοντας τα βιβλία και την αλληλογραφία του Λευκάδιου Χερν αντιλαμβανόμαστε ότι δεν αντιπροσωπεύει την Ελλάδα του 19ου αιώνα. Η σπουδαιότητά του αποκτά την πραγματική της διάσταση μόνον αν ειδωθεί μέσα από ένα ευρύτερο πλαίσιο: ένας Δυτικός στα σαράντα του έρχεται αντιμέτωπος με έναν άλλον πολιτισμό και ανταποκρίνεται σε αυτή την πρόκληση με εγκάρδιο και ελεύθερο τρόπο, η βασική θέση του οποίου είναι το ενδιαφέρον και ο σεβασμός για τον Άλλον.

Δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τον άμεσο θαυμασμό του για την Ιαπωνία, αν δεν λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι για κείνον ο κόσμος που άφησε πίσω του δεν υπήρξε ποτέ δικός του. Προήλθε, εν μέρει, από έναν άλλον κόσμο, τόσο διαφορετικό από την ιρλανδική πραγματικότητα του πατέρα του. Μία πραγματικότητα από την οποία κατόρθωνε να δραπετεύει μέσα από την αγάπη της παιδικής ηλικίας του για την αρχαία Ελλάδα και τον πολιτισμό της. Από τότε οι αναφορές του στην Ελλάδα σχετίζονται με τον αρχαίο πολιτισμό, που εξιδανίκευσε για να καταπολεμήσει τη στείρα αντίληψη για τη ζωή που αντιπροσώπευε γι’ αυτόν ο Χριστιανισμός. Ως στοιχείο της σύγχρονης Ελλάδας, ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός της μητέρας του ελάχιστα τον γοήτευε.

Η μόνη επαφή του με τον ελληνικό κόσμο της εποχής του ήταν η Ελληνική Κοινότητα της Νέας Ορλεάνης. Δεν εντυπωσιάστηκε, θεωρώντας τα μέλη της σαφώς κατώτερα από τα αρχαία πρότυπα. Εν τούτοις πάντα είχε στον νου του μια θολή, αλλά προσφιλή, παιδική ανάμνηση της αληθινής Ελλάδας: το φως αυτής της μακρινής χώρας όπου πρωτοείδε τη ζωή. Μια ανάμνηση συνδυασμένη –όταν ατένιζε τη χώρα που διάλεξε να ζήσει την υπόλοιπη ζωή του– με την αίσθηση ότι είχε φτάσει στην «ονειρεμένη γη που περιτριγυρίζεται από παράξενους θεούς». Αισθανόταν, όπως έγραφε, «ότι τους είχε γνωρίσει και τους είχε αγαπήσει κάπου, κάποτε». Μπροστά στη ζωή της «Παλιάς Ιαπωνίας» άρχισε να αμφιβάλλει ότι ο δυτικός πολιτισμός είναι ηθικά αυτό που οι Δυτικοί πίστευαν ότι είναι.

Masayuki Ikeda
Photo: Olga Kolisoglou

5.

Μασαγιούκι Ικέντα

Η συνεισφορά του Λευκάδιου Χερν στη σύγχρονη λογοτεχνία-Μαθαίνοντας από τους διασκευασμένους μύθους του κόσμου του Καϊντάν

Ο Λευκάδιος Χερν περιέγραψε τις δικές του εικόνες των πνευμάτων, των ξωτικών και των φαντασμάτων στις αποδόσεις των ιαπωνικών θρύλων και των παραδοσιακών ιστοριών. Το κοινό που έχουν αυτές οι απόκοσμες υπάρξεις δεν είναι να μας φοβίσουν απλώς, αλλά μάλλον μας δημιουργούν μια θλίψη γύρω από την ύπαρξη, αίσθηση μοναξιάς,  δέος  και τρυφερότητα. Αυτά τα συναισθήματα μπορούμε να τα μοιραστούμε μόνο στο βάθος της καρδιά μας.

Η λογοτεχνία των αποδόσεων, όπως απεικονίζεται στα έργα του Χερν, αναπαριστά έναν υψηλό συμπαντικό λογοτεχνικό χώρο, στον οποίο μπορεί κανείς να μιλήσει με τους νεκρούς, το υπερφυσικό και το φυσικό. Οι διασκευές του Χερν αναπαριστούν επίσης έναν προσωπικό λογοτεχνικό χώρο, όπου ζωγραφίζει εικόνες της δικής του χαμένης ουτοπίας. Θα εξερευνήσω τον κόσμο που απέδωσε ο Χερν και θα επιχειρηματολογήσω πόσο σύγχρονος και παγκόσμιος μπορεί να είναι.

Μετάφραση: Τέτη Σώλου, Ηλίας Ταμπακέας

Διεθνές Συμπόσιο στη Λευκάδα 2014 - Δεύτερη μέρα, 6 Ιουλίου

ΚΛΙΚ

Διεθνές Συμπόσιο «Το ανοιχτό πνεύμα του Λευκάδιου Χερν»-Ομιλητές και θέματα

Organizer:
The Planning Committee for the Memorial Events in Greece to Commemorate the 110th Anniversary of Lafcadio Hearn’s Death
Co-Organizer:
Lefkas Cultural Center, Municipality of Lefkada, Embassy of Japan in Greece
With The Support of The American College of Greece, Embassy of Greece in Japan, Embassy of Ireland in Athens

Μπον Κοϊζούμι

Ιαπωνία/Ιρλανδία/Ελλάδα-Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Σιμάνε, δισέγγονος του Λευκάδιου Χερν

Επιμνημόσυνος ομιλία: Το ανοιχτό πνεύμα του Λευκάδιου Χερν - Πνευματική Οδύσσεια από την Ελλάδα στην Ιαπωνία

Bon Koizumi

Japan/Ireland/Greece-Professor, University of Shimane, Great-grandson of Lafcadio Hearn

Memorial Speech: The Open Mind of Lafcadio Hearn - A Spiritual Odyssey from Greece to Japan

Μαρί Κριστίν

Ιαπωνία/ΗΠΑ-Διαπολιτισμική Μεσολαβήτρια, Ερευνήτρια της βιβλιοθήκης Χερν του Πανεπιστημίου Τογιάμα

Το ανοιχτό πνεύμα του Λευκάδιου Χερν στην αίθουσα διδασκαλίας - Ευρήματα από τις παραδόσεις του Χερν στο Κουμαμότο

Mari Christine

Japan/USA-InterCultural Interpreter, Hearn Library Researcher, Toyama University

Lafcadio Hearn's Open Mind in the Classroom-Findings from Hearn’s Kumamoto Hearn Lectures

Τζον Μοράν

Ιρλανδία-Δημοσιογράφος στους Irish Times

Οι πρώιμες επιρροές του Λευκάδιου Χερν

John Moran

Ireland-Journalist, the Irish Times

Early Infulences on Lafcadio Hear

Σωτήρης Χαλικιάς

Ελλάδα-Μεταφραστής και Συγγραφέας

Η φανταστική Ελλάδα του Λευκάδιου Χερν 

Sotiris Chalikias

Greece-Translator and Writer

Lafcadio Hearn’s Imagined Greece

Μασαγιούκι Ικέντα

Ιαπωνία-Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ουασέντα

Η συνεισφορά του Λευκάδιου Χερν στη Σύγχρονη Λογοτεχνία - Μαθαίνοντας από τους διασκευασμένους μύθους του κόσμου του Καϊντάν

Masayuki Ikeda

Japan-Professor, Waseda University

The Contribution of Hearn’s Literature to Present Times-Learning from the Retold Tales of the World of Kwaidan

Χαρίκλεια Ζήνγκου

Ελλάδα-Καθηγήτρια στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος

Ένα σπίτι στον κόσμο: Ο υπερεθνικός Χερν

Hariclea Zengos

Greece-Professor, The American College of Greece

At Home in the World-Transnational Hearn

Δημήτριος Βασιλειάδης

Ελλάδα-Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Λευκάδιος Χερν και Βουδισμός

Demetrios Vassiliades

Greece-Professor, University of Athens

Lafcadios Hearn and Buddhism

Λουίς Σόλο Μαρτινέλ

Γαλλία/Μαρτινίκα-Λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Τόκυο και στο Πανεπιστήμιο Ουασέντα

Εξωτισμός και Διαπολιτισμικότητα - Σχετικά με τις φανταστικές ιστορίες του Λευκάδιου Χερν

Louis Solo Martinel

France/Martinique-Lecturer, University of Tokyo and Waseda University

Exoticism and Cross-Culturality-On Lafcadio Hearn’s Fantastic Tales

Σίνγκο Ναγκαόκα

Ιαπωνία-Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Σιμάνε
Συντονιστής του Συμποσίου

Έλληνας, Ιρλανδός ή/και Βρετανός; - Η μετανάστευση του Χερν στην Αμερική και οι πολιτιστικές του ταυτότητες

Shingo Nagaoka

Japan-Professor, Shimane University
Coordinator of the Symposium

Greek, Irish and/or British?-Hearn's Immigration to America and his Cultural Identities

Πολ Μόρεϊ

Ιρλανδία-Βιογράφος του Χερν

Γοτθικός Τρόμος - Το Δουβλίνο στοιχειώνει τον Λευκάδιο Χερν

Paul Murray

Ireland-Hearn Biographer

Gothic Horror-The Dublin Haunting of Lafcadio Hearn

Άλαν Ρόζεν
Ιαπωνία/ΗΠΑ-Τέως καθηγητής του Πανεπιστημίου του Κουμαμότο
Πρόεδρος
Alan Rozen
Japan/USA-Former Professor Kumamoto University
Chairperson

All the panelists with the chairperson, his excellency the ambassodor of Japan in Greece Mr. Nishibayashi, Bon and Shoko Koizumi, the secretary of the Irish Embassy and two of the interpreters.

Αναλυτικά οι εισηγήσεις:

Διεθνές Συμπόσιο Λευκάδα 2014-Πρώτη ημέρα 5 Ιουλίου

Διεθνές Συμπόσιο Λευκάδα-Δεύτερη ημέρα 6 Ιουλίου

Φωτογραφίες: Όλγα Κολισόγλου

Γιορτή στο βιβλιοπωλείο Λεμόνι για τα γενέθλια του Λευκάδιου Χερν

Την Παρασκευή 26 Ιουνίου το απόγευμα στη δροσερή αυλή του βιβλιοπωλείου Λεμόνι (Ηρακλειδών 22, Θησείο) γιορτάσαμε την 164η επέτειο των γενεθλίων του Λευκάδιου Χερν, την κυκλοφορία των τριών βιβλίων του στα ελληνικά και την έναρξη της συνεργασίας μας.

Για την περίσταση έφτιαξα μία αφίσα.

Η αφίσα που σχεδίασα για τα 164 χρόνια από τη γέννηση του Λευκάδιου Χερν.

Το βιβλιοπωλείο Λεμόνι και τα τρία βιβλία του Λευκάδιου Χερν

Τέτη Σώλου και Τάκης Ευσταθίου

Ζωή Σαβίνα, Τέτη Σώλου και Μαριανίκη Δομπαράκη

και η γάτα Λεμονίτα στη θέση που προτιμάει να ξαπλώνει, όταν γίνονται ομιλίες.

Συνέντευξη της Τέτης Σώλου στον Ηλία Γεωργάκη 22-6-2014

Ενόψει του μεγάλου Ελληνο-Ιαπωνικού Συμποσίου και των εγκαινίων του Ιστορικού Κέντρου Λευκάδιος Χερν που θα γίνουν σε λίγες μέρες στη Λευκάδα, ο δημοσιογράφος Ηλίας Γεωργάκης ετοίμασε μια σειρά συνεντεύξεων με τα μέλη της «οικογένειας του Λευκάδιου Χερν». 

Τέτη Σώλου: Μεταφράζοντας τον Λευκάδιο Χερν
Συνέντευξη στον Ηλία Γεωργάκη

H Τέτη Σώλου, είναι μεταφράστρια των έργων του Λευκάδιου  Χερν, συγγραφέας και εικαστικός καλλιτέχνης. Μια σημαντική προσωπικότητα της τέχνης  και γνωστή δημιουργός. Ένας ανθρωπος που σε γοητεύει από την πρώτη στιγμή. Πρόσφατα κυκλοφορησαν το «Ιαπωνικό Μωσαϊκό», το «Καϊντάν» και το «Κοττό», τρία βιβλία του Λευκάδιου Χερν στα ελληνικά σε μετάφραση της Τέτης Σώλου. Είναι σημαντικό το γεγονός ότι έναν αιώνα και πλέον μετά την πρώτη τους έκδοση, τα τρία έργα του Λευκάδιου Χερν κυκλοφορούν ξανά στην ολοκληρωμένη μορφή τους. Το «Κοττό» και το «Ιαπωνικό Μωσαϊκό» κυκλοφορούν για πρώτη φορά στην Ελλάδα και στην ελληνική γλώσσα.

Μάλιστα κυκλοφορούν φέτος, που είναι η επέτειος των 110 χρόνων από τον θάνατό του Χέρν και των 150 χρόνων από την Ένωση των Νησιών του Ιονίου με την Ελλάδα και καλωσορίζουν τον Λευκάδιο που επιστρέφει στη μητρική γη. Καθένα απ' αυτά τα βιβλία είναι δεκαοχτώ μήνες δουλειάς που γινόταν χωρίς την ελπίδα ότι τα βιβλία θα εκδοθούν. Οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι που είχε προσεγγίσει η Τέτη Σώλου στην αρχή, θεωρούσαν τον Χερν αντιεμπορικό. Αργότερα η οικονομική κρίση τους έκανε ακόμα πιο επιφυλακτικούς. Στην Αυστραλία, όμως, το «Ταμείο Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς» και ο George C. Poulos είχαν όραμα να φτάσει ο μεγάλος συγγραφέας στους Έλληνες της Ελλάδας και της Διασποράς. 

Τι σημαίνει για σας ο Λευκάδιος Χερν;

Ένα ελεύθερο μυαλό, πνεύμα διεισδυτικό, αδάμαστο όραμα, ακαταπόνητη εργατικότητα και λυτρωτική δημιουργικότητα.

Ο Λευκάδιος Χερν βρήκε από την παιδική του ηλικία μέσα στα βιβλία τη στοργή που στερήθηκε και τα βιβλία έγιναν γονείς, συγγενείς, φίλοι και καταφύγιο. Μεγαλώνοντας μέσα σε ένα στείρο, θρησκόληπτο και συντηρητικό περιβάλλον στο Δουβλίνο ανακάλυψε μέσα στα βιβλία (αυτά τα ταριχευμένα μυαλά, όπως τα είχε χαρακτηρίσει κάποιος) το αρχαίο ελληνικό πνεύμα και την ελληνική παιδεία και τα κατέκτησε.

Κανένα εμπόδιο δεν στάθηκε ούτε ανυπέρβλητο ούτε και δυνατότερο από το όραμά του. Αντιμετώπισε μεγάλα εμπόδια, ικανά να καταβάλλουν και να περιθωριοποιήσουν τον άνθρωπο. Η δυσμορφία που τον σημάδεψε στην εφηβία, η μοναξιά, η προδοσία, η απώλεια της πατρικής περιουσίας και τα επακόλουθά της: η φτώχεια, η πείνα και η εξαθλίωση που ήρθαν και στοιβάχτηκαν πάνω στα τραύματα της παιδικής του ηλικίας.

Ποια τεράστια ψυχική δύναμη είχε μέσα του αυτός ο άνθρωπος! Από πού την αντλούσε, πώς την τροφοδοτούσε;

Στα μέρη που έζησε, γνώρισε κι έγραψε γι’ αυτά δεν είναι ένας απλός παρατηρητής. Εισχώρησε στην ψυχή των ανθρώπων των διάφορων πολιτισμών και αντιλήφθηκε τον τρόπο σκέψης τους. Δεν είχε προκαταλήψεις, δεν έκανε διακρίσεις και αγκάλιαζε με ιδιαίτερη ευαισθησία τη διαφορετικότητα.

Η μεγάλη δύναμη της θέλησής του και η θηριώδης εργατικότητά του είναι εντυπωσιακές. Εργαζόταν ακατάπαυστα. Από τις Αναμνήσεις της συζύγου του μαθαίνουμε ότι μετά την εργασία του στο Πανεπιστήμιο, απ’ όπου εξοικονομούσε τα προς το ζην, κλεινόταν στο γραφείο του και έγραφε. Η συγγραφή ήταν για τον Λευκάδιο ψυχαγωγία και δεν τον κούραζε ποτέ. Και σκεφτείτε ότι λόγω του εφηβικού ατυχήματος είχε μείνει με ένα μάτι και αυτό μυωπικό! Για να γράψει κολλούσε τη μύτη του πάνω στο χαρτί. Άφησε πίσω του 4.000 τυπωμένες σελίδες, χωρίς να υπολογίσουμε σ’ αυτές την αλληλογραφία του και άλλα κείμενα.

Αυτή η πληθωρική δημιουργικότητα δεν ήταν μόνον ψυχαγωγία. Ήταν συγχρόνως λυτρωτική και ψυχοθεραπευτική για κείνον. Σε πρόσφατα συνέδρια ακούστηκαν εισηγήσεις ψυχολόγων που μας πληροφορούν ότι τα τραύματα της παιδικής ηλικίας και τα χτυπήματα που δέχτηκε αργότερα στη ζωή του, διατάραξαν την προσωπικότητά του. Τι τον προφύλαξε; Η εργατικότητα και η δημιουργικότητά του που δεν επέτρεψαν ποτέ στα συμπτώματα να εκδηλωθούν.

Για τους Ιαπωνες μαθητές του υπήρξε μεγάλος δάσκαλος και όχι μόνο της αγγλικής γλώσσας. Τους προέτρεπε να προσδιορίσουν την ταυτότητά τους μέσα από τη γνώση της παράδοσής τους. Και αυτό είναι ένα ελληνικό στοιχείο που διέθετε ο Χερν, γιατί δεν ξέρω ποιος άλλος λαός πάνω σ’ αυτή τη γη μπορεί να πηγαίνει μπροστά κοιτώντας πίσω, όπως οι Έλληνες.

Ο σύγχρονος άνθρωπος μπορεί να αντλήσει πρότυπα, μαθήματα και λύσεις από τη ζωή και το έργο αυτού του οικουμενικού συγγραφέα, που «το ελεύθερο πνεύμα του γνώριζε ρίζες αλλά όχι σύνορα».

Ποια είναι η απήχηση στο κοινό του συγγραφικού εργου του Λευκάδιου Χέρν;

Εκατόν δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του τα έργα του Χερν δεν σταμάτησαν να τυπώνονται, να κυκλοφορούν και να διαβάζονται παγκοσμίως. Στην Ελλάδα παρ’ όλο που δεν είναι άγνωστος στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό περιμένει ακόμα να ανακαλύψουμε την ευρύτητα του έργου του. Για κάποιο λόγο οι Έλληνες εκδότες εστίασαν στις καταγραφές του της απόκοσμης ιαπωνικής παράδοσης και κυκλοφόρησαν διάφορες συλλογές ανθολογημένων ιστοριών. Κάποιες από αυτές σε προσεγμένες και ωραία μετραφρασμένες εκδόσεις. Ωστόσο ο Χερν δεν θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους λογοτέχνες της Ιαπωνίας και κορυφαίος ερμηνευτής της στη Δύση λόγω των αλλόκοτων ιστοριών που μετέγραψε. Είναι ένας ποιητής που αγωνιούσε για ομορφιά και ζωγράφιζε με τις λέξεις, όπως ο ζωγράφος με τα χρώματα· ένα ελεύθερο πνεύμα, ένας σύγχρονος Οδυσσέας κι ένας οικουμενικός συγγραφέας.

Η ελληνική βιβλιογραφία μόλις φέτος περιέλαβε τις πρώτες ολοκληρωμένες εκδόσεις έργων του: Κοττό, Ιαπωνικό Μωσαϊκό και Καϊντάν. Με πλατιά αντίληψη, ευαισθησία, σεβασμό και όραμα την πρωτοβουλία της έκδοσης ανέλαβε το Ταμείο Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς, ώστε να διαδοθεί το έργο του οικουμενικού Λευκάδιου Χερν σε ευρύτερο ελληνόφωνο αναγνωστικό κοινό, ώς τους Έλληνες της Διασποράς.

Ποια είναι η κεντρική ιδέα των εκδηλώσεων της επετείου των 110 χρόνων από τον θάνατο του Χερν που θα διεξαχθούν τον Ιούλιο του 2014 στη Λευκάδα;

Ο Λευκάδιος Χερν ταξιδεψε πολύ. Γύρισε τον μισό κόσμο, πριν καταλήξει στην Ιαπωνία, την χώρα όπου έζησε τα τελευταία δεκατέσσερα χρόνια της ζωής του. Σε ηλικία δύο χρόνων άφησε την Ελλάδα κι έκανε το πρώτο μακρινό του ταξίδι στην Ιρλανδία. Αργότερα ακολούθησαν και άλλα: Γαλλία, Αγγλία, Αμερική, Νέα Ορλεάνη, Καραϊβική, Δυτικές Ινδίες και τέλος Ιαπωνία. Ο Λευκάδιος Χερν έφευγε πάντα χωρίς να επιστρέφει και πάντα κουβαλούσε τα φαντάσματα και τα σκοτάδια που στοίχειωσαν τα παιδικά του χρόνια.

Φέτος επιστρέφει στη γη όπου είδε το πρώτο φως, στη Λευκάδα. Το όνομα αυτής της γης κράτησε όταν εγκατέλειψε το ένα από τα δύο βαπτιστικά του ονόματα, το Πατρίκιος, και υπέγραφε ως Λευκάδιος Χερν. Το φως της Λευκάδας είχε σαν μακρινή θύμηση μέσα του κι είναι αυτό το ζωντανό φως που θα διαλύσει τα φαντάσματα και τα σκοτάδια. Ο σύγχρονος Οδυσσέας γυρίζει πανηγυρικά στον τόπο του.

Το Ελληνο-Ιαπωνικό Συμπόσιο είναι ασφαλώς πολύ σπουδαίο με εκλεκτούς εισηγητές και ενδιαφέροντα θέματα, καθώς και οι παραστάσεις που θα έχουμε τη σπάνια τύχη να δούμε με τους διάσημους Σίρο Σάνο και Κιότζι Γιαμαμότο, και το πανάκριβο κουκλοθέατρο Μπουνρακού, που είναι δώρα των Ιαπώνων φίλων. Ωστόσο, όταν οι φίλοι γυρίσουν στον τόπο τους, και η χαρά και η συγκίνηση δώσουν τη θέση τους στην καθημερινή μας ζωή, αυτό που θα μείνει στη Λευκάδα και θα μας κάνει περήφανους είναι το Ιστορικό Κέντρο Λευκάδιου Χερν, το πρώτο μουσείο του Λευκάδιου Χερν σ’ ολόκληρη την Ευρώπη.

H εμπειρία σας από τη μετάφραση των βιβλίων του Λευκάδιου Χέρν;

Ο Λευκάδιος Χερν μπήκε στη ζωή μου το 2006, όταν άρχισα να μεταφράζω έργα του για προσωπική μου ευχαρίστηση. Από τότε, παράλληλα με τις άλλες δραστηριότητες, ασχολούμαι συστηματικά με τη μετάφραση των έργων του. Έχω μεταφράσει αποσπάσματα από διάφορες περιόδους. Το ενδιαφέρον μου, όμως, επικεντρώνεται στα έργα που έγραψε κατά την παραμονή του στην Ιαπωνία. Μέχρι σήμερα έχω ολοκληρώσει τη μετάφραση τριών μεγάλων έργων του: Ιαπωνικό Μωσαϊκό, Κοττό και Καϊντάν, (που είχα την τύχη και την τιμή να εκδοθούν από το Ταμείο Παγκόσμιας Κυθηραϊκής Κληρονομιάς στην επέτειο των 110 χρόνων από τον θάνατο του Χερν) και τα πέντε τεύχη των Japanese Fairy Tales. Συνεχίζω μεταφράζοντας το Shadowings με σκοπό να μεταφράσω όλα τα έργα του της περιόδου της Ιαπωνίας.

Καμιά φορά, αυτά που κάνουμε για προσωπική ευχαρίστηση είναι ένας τεράστιος όγκος δουλειάς που για να γίνει θέλει χρόνο και προσπάθεια. Για το καθένα από τα τρία μεγάλα έργα χρειάστηκαν 18 μήνες. Αν όσο έχω μελετήσει για τις υποσημειώσεις της Μεταφράστριας στα βιβλία του Χερν, είχα μελετήσει για το πτυχίο, κάτω από άριστα δεν θα έπεφτα.

Μέσα από τον Χερν γνωρίζω την ιαπωνική ψυχή, μια ψυχή που θα μείνει για πάντα άγνωστη σ’ εμάς, τον πολιτισμό και την καλλιέργεια ανθρώπων που ήδη από την εποχή του Χερν είχαν γινει σκόνη, για να σχηματίσουν άλλους γαλαξίες που δεν έχουν φτιαχτεί ακόμα. Πανανθρώπινες αξίες, ήθος και σεβασμό που ανακαλύπτει και αναδεικνύει το ηθικό εύρος του Χερν διαλύοντας προκαταλήψεις, ενοχές, φόβους και στεγανά. Ψηλαφώ την προσέγγιση και την φιλοσοφία ενός αγνωστικιστή, όπως ο ίδιος αποκαλεί τον εαυτό του, για τον οποίο η ζωή είναι μία και χωράει το ίδιο μέσα σε μια δροσοσταλίδα ή σε ολόκληρο το σύμπαν, και ο θάνατος δεν είναι απώλεια. Ενός αγνωστικιστή που χαρακτηρίζεται από σέβας, σημάδι «της σίγουρης, τρανής ψυχής», όπως θα έλεγε ο Καζαντζάκης.

Τάκης Ευσταθίου, Μπον και Σόκο Κοϊζούμι

 Τακης Ευσταθίου;

Από το καλοκαίρι του 2014 και μετά δεν νομίζω ότι θα μιλάμε στην Ελλάδα για τον Λευκάδιο Χερν χωρίς αναφορά στον Τάκη Ευσταθίου. Είναι ο άνθρωπος που έφερε τον Λευκάδιο Χερν στην πατρίδα του.

Είναι ένας άνθρωπος της τέχνης και του κόσμου, που έχει κατανοήσει βαθιά το πνεύμα του Λευκάδιου –ίσως γιατί διαθέτει την ίδια ευρεία αντίληψη και διαπνέεται από την ίδια αγάπη για το αρχαίο ελληνικό πνεύμα και πολιτισμό– και που έχει εργαστεί και εργάζεται ακούραστα για τη διάδοσή του παγκοσμίως. Είναι ο εμπνευστής του The Open Mind of Lafcadio Hearn και βρίσκεται πίσω από δωρεές πολύτιμων βιβλίων και αντικειμένων της συλλογής του σε μουσεία και εκπαιδευτικά ιδρύματα. Είναι μια τεράστια προσωπικότητα προικισμένη με αφιλοκέρδεια, όραμα, επιμονή, εργατικότητα, ευρύτητα πνεύματος, εκλεκτό γούστο και χιούμορ καθώς και άλλα χαρίματα που κάποιος άξιος βιογράφος θα κάνει γνωστά. Η γνωριμία μου μαζί του τον Δεκέμβριο του 2012 υπήρξε καθοριστική και από τις σημαντικότερες της ζωής μου. Το ενδιαφέρον του και η υποστήριξή του για την εργασία μου εκφράστηκαν έμπρακτα παραχωρώντας μου πρόσβαση στα πλούσια αρχεία του και αφιερώνοντάς μου άφθονο προσωπικό χρόνο για να μου πει τη γνώμη του, για να μου δώσει τη συμβουλή του, την καθοδήγησή του και πλήθος πληροφοριών, αλλά και για να μοιραστεί μαζί μου ένα έξυπνο αστείο ή έναν απολαυστικό καφέ. Γι’ αυτά και για άλλα πολλά τον ευχαριστώ θερμά.

Με το χάρισμα που διαθέτει να διακρίνει ταλέντα και να ενώνει αταίριαστους –φαινομενικά– ανθρώπους σε μια ομάδα με κοινό σκοπό ή καλύτερα σε μια οικογένεια, δημιούργησε έναν κύκλο ανθρώπων, την οικογένεια του Λευκάδιου Χερν, όπως την αποκαλεί, στην οποία εργαζόμαστε ο καθένας στον τομέα του και συνεργαζόμαστε με πνεύμα άμιλλας, αμοιβαίας εκτίμησης και αλληλοϋποστήριξης. 

Αθήνα 22 Ιουνίου 2014

Η συνέντευξη δημιοσιεύτηκε για πρώτη φορά

ΚΛΙΚ

Αναδημοσιεύτηκε σε διάφορους ιστότοπους και ιστολόγια. Ένα από αυτά:
Lefcada News

Συνοδεύεται από βιογραφικό σημείωμα, που μπορείτε να διαβάσετε

ΚΛΙΚ